Değerlendirme
Appraisal
Tanım
Bir olayın ya da olgunun doğasının ve birey için taşıdığı anlamın zihinsel olarak değerlendirilmesi sürecidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Kritik bir iş sunumu yapacak olan bir çalışanın, durumu 'başarısız olursam mahvoldum' şeklinde değerlendirmesi (tehdit algısı) yüksek düzeyde kaygı ve fizyolojik uyarılma yaratırken; aynı durumu 'bu benim yeteneklerimi sergilemem için bir fırsat' şeklinde değerlendirmesi (meydan okuma algısı) odaklanmayı artırır ve yönetilebilir bir stres tepkisi üretir.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve stres teorilerinde (özellikle Lazarus ve Folkman'ın İşlemsel Stres Modeli'nde) temel bir mekanizmadır. Bireyin karşılaştığı çevresel uyaranları iki aşamalı bir süzgeçten geçirdiğini öngörür: Birincil değerlendirme (uyaranın birey için tehdit, kayıp veya meydan okuma içerip içermediği) ve ikincil değerlendirme (bu durumla başa çıkmak için hangi kaynakların ve stratejilerin mevcut olduğu). Bu süreç, sempatik sinir sistemi aktivasyonunu, hipotalamus-hipofiz-adrenal (HPA) ekseninin hormonal tepkisini ve nihai duygusal yanıtı doğrudan belirler. Algılanan stresin miktarı, objektif olaydan ziyade bu bilişsel değerlendirmenin sonucudur.
Etimoloji
Latince 'ad-' (yönelme, -e doğru) ve 'pretium' (değer, fiyat) köklerinden türetilen Orta İngilizce 'appraisen' fiiline dayanır; bir şeyin değerini biçme veya önemini tartma anlamı taşır.
Karıştırmayın
Algı (perception) ile sıkça karıştırılır; algı uyaranın duyusal olarak kaydedilmesi ve beyinde işlenmesiyken, değerlendirme (appraisal) bu uyaranın kişisel önemine ve başa çıkma kapasitesine dair yapılan üst düzey bilişsel yorumlama sürecidir.