Birincil Değerlendirme
Primary Appraisal
Tanım
Bireyin karşılaştığı bir uyaranın veya durumun kendi refahı, hedefleri ve değerleri açısından taşıdığı önemi ve tehdit potansiyelini anlık olarak saptadığı ilk bilişsel değerlendirme aşamasıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Kritik bir iş mülakatına girmek üzere olan bir adayın, odaya girmeden hemen önceki anı deneyimlemesi: Aday, durumu ya kariyerini bitirecek büyük bir 'tehdit' (yüksek stres ve kaygı) ya da kendini kanıtlayacağı heyecan verici bir 'meydan okuma' (odaklanma ve motivasyon) olarak kodlar. Bu anlık zihinsel etiketleme birincil değerlendirmedir.
Derin Analiz
Richard S. Lazarus'un bilişsel duygu ve stres kuramının temel yapı taşlarından biri olan birincil değerlendirme, çevresel uyaranların nötr olmaktan çıkarılıp kişisel anlam kazandığı ilk mental süzgeektir. Bu süreçte birey, dış dünyadan gelen veriyi üç temel kategoriye ayırarak yorumlar: alakasız, olumlu/iyi ya da stresli (zarar, tehdit veya meydan okuma olarak). Zarar veya tehdit algısı, amigdalanın tetiklediği otonom sinir sistemi tepkilerini devreye sokarken; meydan okuma algısı daha yapıcı ve başa çık odaklı bir enerji üretir. Süreç, tamamen bireyin öznel normlarına, kişisel tercihlerine ve o anki hedeflerine ne kadar yakın ya da uzak durduğuyla şekillenir.
Etimoloji
Latince 'primus' (ilk, birinci) kelimesi ile Eski Fransızca 'appretiare' (değer biçmek, kıymet takdir etmek) fiilinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
İkincil değerlendirme (secondary appraisal) ile sıkça karıştırılır. Birincil değerlendirme durumun potansiyel tehlike veya önemini saptarken; ikincil değerlendirme, bu durumla başa çıkmak için mevcut kaynakların ve stratejilerin yeterli olup olmadığını tartar.
Keşfetmeye Devam Edin
Olay Belleği
Olay Belleği
Event Memory
Günlük yaşamda gerçekleşen sıradan olayların ve deneyimlerin hatırasını barındıran, epizodik belleğin alt türü olan bilişsel süreç.
İncele
Öğrenme Becerileri
Öğrenme Becerileri
Learning Skills
Bireyin bilgi toplama, anlama düzeyini artırma ve bu süreçleri eğitim ortamlarında veya yapılandırılmış çalışmalar yoluyla uygulama kapasitesi.
İncele
Mnemonic
Mnemonic
Mnemonic
Yeni edinilen bilgileri önceden kodlanmış verilerle bağdaştırarak bellek süreçlerini ve hatırlamayı kolaylaştıran her türlü bilişsel araç veya teknik.
İncele
Prima Facie
Prima Facie
Prima Facie
Aksi ispatlanana kadar geçerli kabul edilen ilk izlenim, ilk bakıştaki kanıt veya olgu.
İncele