Ortalamanın Üstü Etkisi
Above-average Effect
Tanım
Bir bireyin kendi zihinsel, sosyal ve kişisel yeteneklerini, başkalarının performansıyla kıyaslandığında gerçekte olduğundan tutarsız bir biçimde daha olumlu ve yüksek değerlendirme eğilimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir üniversite sınavı sonrasında öğrencilerin kendi notlarını tahmin ederken dönem içinde aldıkları 'en yüksek' notu referans alarak iyimser bir öngörüde bulunmaları, buna karşın sınıfın genel ortalamasını tahmin ederken diğer öğrencilerin 'ortalama' başarılarını baz alarak daha gerçekçi veya düşük bir tahmin yürütmeleri.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve bilişsel önyargılar literatüründe, benlik saygısının (self-esteem) korunması ve sürdürülmesi adına işleyen adaptif bir savunma mekanizması olarak incelenir. Bireyler kendi içsel durumlarına ve çabalarına (eriştikleri en yüksek başarı gibi) daha ayrıntılı ve dolaysız erişime sahipken, başkalarını değerlendirirken daha soyut ve istatistiksel ortalamaları baz alırlar. Bu asimetrik bilgi işleme süreci, kişinin kendi yetkinliğini olduğundan büyük görmesine (illusory superiority) zemin hazırlar. Özellikle ahlaki, sosyal ve zihinsel beceriler gibi somut kriterleri zor tanımlanan alanlarda bu etki maksimize olur.
Etimoloji
İngilizce 'above' (yukarıda, üstünde) + 'average' (ortalama, Latince 'avuria' / hasarlı mal payı veya Arapça 'awāsiq' kökünden türetilen istatistiksel terim) + 'effect' (etki, Latince 'efficere' [gerçekleştirmek, meydana getirmek]).
Karıştırmayın
Dunning-Kruger Etkisi ile sıklıkla karıştırılır; Dunning-Kruger, yetersiz kişilerin kendi yetersizliklerini fark edememesiyle ilgilidir, ortalamanın üstü etkisi ise yetenek düzeyinden bağımsız olarak genel nüfusun çoğunluğunun kendisini ortalamanın üzerinde görme eğilimidir (Lake Wobegon etkisi olarak da bilinir).