Kara Koyun Etkisi
Black Sheep Effect
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Yüksek prestijli bir araştırma laboratuvarındaki bilim insanı ekibi, dış laboratuvarlardan birinde etik dışı veri manipülasyonu yapıldığını duyduğunda bunu sıradan bir hata olarak görebilir; ancak kendi ekiplerinden bir araştırmacının aynı ihlali gerçekleştirdiği ortaya çıktığında, ekip üyeleri o meslektaşlarına karşı dışgrup üyelerinden çok daha şiddetli bir kınama ve tecrit tutumu sergilerler.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve sosyal kimlik kuramı bağlamında değerlendirilen bu olgu, bireylerin kendi sosyal gruplarının olumlu imajını koruma motivasyonundan beslenir. Grup üyeliği bireyin öz saygısının temel bir bileşeni olduğundan, içeriden gelen sapkın davranışlar kolektif kimliğe doğrudan bir tehdit olarak algılanır. Dışgrup üyelerinin olumsuz davranışları grubun genel standartlarıyla ilişkilendirilmezken, içgruptaki 'kara koyun' grubun moral üstünlüğünü zedeler; bu nedenle bireyler, grubun normatif bütünlüğünü ve dışarıya karşı pozitif imajını kurtarmak amacıyla sapkın üyeyi aşırı düzeyde cezalandırma yoluna giderler.
Etimoloji
İngilizce 'black sheep' (sürünün geri kalanından farklı renkte olan, sıra dışı ve genellikle istenmeyen birey metaforu) deyimi ile Fransızca kökenli 'effet' (etki) sözcüğünün birleşiminden türetilmiştir; etimolojik kökeni sürüyü temsil eden mecazi pastoral anlatılara dayanır.
Karıştırmayın
İçgrup yanlılığı (ingroup bias) ile sıklıkla karıştırılır; içgrup yanlılığı genel olarak kendi grubunu diğer gruplardan üstün tutma eğilimiyken, kara koyun etkisi içgruptaki standart dışı üyelerin cezalandırılmasıyla ilgilidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Sosyal Kimlik Kuramı
Sosyal Kimlik Kuramı
Social İdentity Theory
Bireylerin benlik kavramlarının ve özsaygılarının, ait oldukları sosyal grupların üyelikleri ve bu gruplarla kurdukları özdeşimler üzerinden şekillendiğini savunan sosyal psikoloji kuramı.
İncele
İçgrup Yanlılığı
İçgrup Yanlılığı
İngroup Bias
Bireylerin kendilerinin de dâhil olduğu sosyal grubun üyelerini, özelliklerini ve ürünlerini, dış gruplara kıyasla sistematik olarak daha fazla kayırma ve olumlu değerlendirme eğilimi.
İncele