Kara Koyun Etkisi
Black Sheep Effect
Tanım
İçgrup üyesi olan ancak grup normlarına aykırı davranan bir bireyin, aynı olumsuz davranışı sergileyen dışgrup üyesine kıyasla çok daha sert bir şekilde eleştirilmesi ve dışlanması eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Yüksek prestijli bir araştırma laboratuvarındaki bilim insanı ekibi, dış laboratuvarlardan birinde etik dışı veri manipülasyonu yapıldığını duyduğunda bunu sıradan bir hata olarak görebilir; ancak kendi ekiplerinden bir araştırmacının aynı ihlali gerçekleştirdiği ortaya çıktığında, ekip üyeleri o meslektaşlarına karşı dışgrup üyelerinden çok daha şiddetli bir kınama ve tecrit tutumu sergilerler.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve sosyal kimlik kuramı bağlamında değerlendirilen bu olgu, bireylerin kendi sosyal gruplarının olumlu imajını koruma motivasyonundan beslenir. Grup üyeliği bireyin öz saygısının temel bir bileşeni olduğundan, içeriden gelen sapkın davranışlar kolektif kimliğe doğrudan bir tehdit olarak algılanır. Dışgrup üyelerinin olumsuz davranışları grubun genel standartlarıyla ilişkilendirilmezken, içgruptaki 'kara koyun' grubun moral üstünlüğünü zedeler; bu nedenle bireyler, grubun normatif bütünlüğünü ve dışarıya karşı pozitif imajını kurtarmak amacıyla sapkın üyeyi aşırı düzeyde cezalandırma yoluna giderler.
Etimoloji
İngilizce 'black sheep' (sürünün geri kalanından farklı renkte olan, sıra dışı ve genellikle istenmeyen birey metaforu) deyimi ile Fransızca kökenli 'effet' (etki) sözcüğünün birleşiminden türetilmiştir; etimolojik kökeni sürüyü temsil eden mecazi pastoral anlatılara dayanır.
Karıştırmayın
İçgrup yanlılığı (ingroup bias) ile sıklıkla karıştırılır; içgrup yanlılığı genel olarak kendi grubunu diğer gruplardan üstün tutma eğilimiyken, kara koyun etkisi içgruptaki standart dışı üyelerin cezalandırılmasıyla ilgilidir.