Çabalı Meşrulaştırma
Effort Justification
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Üniversiteye hazırlanan bir öğrencinin, aylarca sosyal hayatından vazgeçip günde on saat çalışarak kazandığı, aslında akademik kadrosu ve imkanları pek de üst düzey olmayan bir bölümü, 'Türkiye'nin en iyi eğitimi burada veriliyor' diyerek aşırı derecede övmesi ve idealize etmesi.
Derin Analiz
Bilişsel çelişki kuramının (cognitive dissonance theory) temel türevlerinden biri olan çabalı meşrulaştırma, insan zihninin içsel tutarlılığı koruma yönündeki evrimsel ve adaptif mekanizmasıyla doğrudan ilişkilidir. Birey, mantıksal bir gerekçesi olmaksızın yoğun bir zahmete katlandığında veya hoş olmayan bir deneyim yaşadığında, harcanan enerji ile elde edilen sonuç arasındaki çelişki (diskordan) zihinsel bir gerilim yaratır. Bu rahatsız edici durumu ortadan kaldırmak veya hafifletmek adına, beyin nesnel gerçeği yeniden yapılandırarak hedefe yönelik öznel değeri yapay olarak yukarı çeker. Sosyal psikoloji literatüründeki çığır açıcı Aronson ve Mills (1959) deneyleri, grubagelme süreçlerindeki zahmetin artmasının, bireylerin o gruba olan bağlılığını doğrudan katbekat artırdığını deneysel olarak kanıtlamıştır.
Etimoloji
İngilizce 'effort' (Fransızca 'effort', Latince 'exfortiare' [güç harcamak, zorlamak]) ve 'justification' (Latince 'iustificatio' [haklı çıkarma, adil kılma] köklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Yatırım batığı yanılgısı (sunk cost fallacy) ile sıklıkla karıştırılır; ancak yatırım batığı yanılgısı geçmişteki parasal veya zamansal kayıplardan dolayı rasyonel olmayan ekonomik kararlar almaya devam etmeyi ifade ederken, çabalı meşrulaştırma bilişsel tutarsızlığı gidermek için algının ve değer atfetmenin doğrudan manipüle edilmesini kapsar.
Keşfetmeye Devam Edin
Bilişsel Çelişki
Bilişsel Çelişki
Cognitive Dissonance
Bilişsel sistemdeki iki veya daha fazla inanç, tutum veya davranış arasında tutarsızlık olduğunda ortaya çıkan ve bireyde güçlü bir motivasyonel gerilim yaratan hoş olmayan psikolojik durum.
İncele