Eğilimsel Atıf
Dispositional Attribution
Tanım
Bireyin kendi ya da başkalarının davranışlarının nedenini çevresel etkenler yerine kişilik özellikleri, tutumlar ve yetenekler gibi içsel faktörlere bağlaması.
Örnek Vaka / Uygulama
Trafikte önünüze ani şekilde kıran bir sürücüye 'ne kadar agresif ve bencil bir insan' (eğilimsel atıf) şeklinde tepki vermek, o an eşini hastaneye yetiştirmeye çalışıyor olabileceği ihtimalini (durumsal atıf) göz ardı etmektir.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve bilişsel atıf kuramları çerçevesinde eğilimsel atıf, bireylerin sosyal dünyayı anlamlandırma ve kontrol etme ihtiyacının bir ürünüdür. Fritz Heider'in 'saf psikoloji' yaklaşımıyla temelleri atılan bu süreç, Kelley'nin Kovaryasyon Modeli ve Weiner'in Atıf Kuramı ile detaylandırılmıştır. Bilişsel ekonomi ilkesi gereği insan zihni, karmaşık çevresel ve yapısal faktörleri analiz etmek yerine, davranışı gözlenen kişinin içsel özüne indirgeyerek hızlı bir çıkarım yapma eğilimi gösterir. Bu durum, özellikle temel atıf hatası (correspondence bias) bağlamında, başkalarının davranışları değerlendirilirken durumsal kısıtlılıkların göz ardı edilmesine ve aşırı kişiselleştirmeye yol açar. Nörobiyolojik düzeyde ise bu tür sosyal bilişsel değerlendirmeler, medial prefrontal korteks ve temporoparietal birleşim bölgesini içeren 'zihin kuramı' (theory of mind) ağları ile koordine edilir.
Etimoloji
Latince 'dispositio' [düzenleme, yerleştirme, doğal eğilim] ve Late Latin 'attributio' [bir şeye mal etme, isnat etme] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Durumsal atıf (davranışın nedenini dışsal çevresel koşullara bağlama) ve temel atıf hatası (başkalarının davranışlarını açıklarken durumsal faktörleri sistematik olarak göz ardı edip eğilimsel atıfa aşırı ağırlık verme eğilimi).