Faillik Durumu
Agentic State
Tanım
Bireylerin organize bir hiyerarşide üst makamın yetkisine boyun eğmeyi ahlaki veya vicdani sorumluluktan bağımsız bir biçimde zorunlu hissettikleri psikolojik konum.
Örnek Vaka / Uygulama
Milgram'ın deneylerinde katılımcıların, laboratuvardaki beyaz önlüklü araştırmacının 'Deney bunu gerektiriyor, devam etmelisiniz' talimatı üzerine, diğer katılımcıya (aslında oyuncuya) yüksek voltajlı elektrik şokları vermeye devam etmesi, faillik durumuna geçişin net bir göstergesidir. Katılımcı bu esnada sorumluluğu kendinde değil, otoritede bulmaktadır.
Derin Analiz
Stanley Milgram'ın otoriteye itaat deneyleriyle literatüre kazandırdığı bu durum, bireyin kendisini otonom bir fail (agent) olarak değil, başka bir iradenin (otoritenin) isteklerini yerine getiren bir aracı olarak algılamasını ifade eder. Bu bilişsel değişim gerçekleştiğinde, eylemlerin sonuçlarına dair sorumluluk duygusu tamamen merkeze, yani emri verene devredilir. Nörobilişsel düzeyde, bu durumun ahlaki karar alma devrelerinde ve öz-gözlem (self-agency) mekanizmalarında geçici bir baskılanmaya yol açtığı, Default Mode Network (Varsayılan Durum Ağı) ile yürütücü kontrol ağları arasındaki işlevsel bağlantısallığı etkilediği öngörülmektedir. Klinik ve sosyal psikolojide, bireyin kendi değer sisteminden saparak yıkıcı eylemlere katılmasını açıklayan temel sosyal etki süreçlerinden biridir.
Etimoloji
Latince 'agens' (etken, yapan, eyleyen) sözcüğünden türetilen 'agent' (fail/etmen) kavramı ile İngilizce 'state' (durum, hal) kelimesinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Otoriter kişilik (authoritarian personality) ile sıklıkla karıştırılır. Otoriter kişilik kalıcı bir karakter özelliği iken, faillik durumu belirli bir sosyal baskı altında herhangi bir bireyin girebileceği durumsal bir psikolojik konumdur.