Eyleyen
Agent
Tanım
Etki etme kapasitesine sahip, bir eylemi başlatan veya bir sürecin gerçekleşmesini sağlayan kişi, organizma, yapı ya da etken.
Örnek Vaka / Uygulama
Bilişsel davranışçı terapi sürecinde danışanın, kendi düşünce kalıplarını değiştirmede pasif bir alıcı değil, aktif bir değişim eyleyeni (agent) olarak konumlandırılması.
Derin Analiz
Eyleyen kavramı; bilişsel bilimlerde, felsefede ve psikolojide 'fail' veya 'özerk özne' statüsüyle yakından ilişkilidir. Bilişsel düzeyde, bireyin kendi davranışlarının ve bu davranışların dış dünya üzerindeki sonuçlarının kontrolünü üstlenme kapasitesi olan 'eyleyicilik' (agency) hissinin temel taşıdır. Klinik bağlamda terapist, sosyal psikolojide etkileşimi başlatan birey, etiyolojide ise enfeksiyona yol açan patojenik etken olarak çok disiplinli bir düzlemde işlev görür. Nörobiyolojik temelde, motor niyetin oluşumu ile bu niyetin somut bir eyleme dönüşmesi arasındaki süreç, ön beyin yapıları ve istemli hareket devreleri tarafından koordine edilir.
Etimoloji
Latince 'agere' (yapmak, etmek, eylemek) fiilinden türetilen 'agens' (yapan, eyleyen) sözcüğüne dayanır.
Karıştırmayın
Hasta (patient) veya deneyimleyen (experiencer) ile karıştırılabilir; ancak eyleyen, durumu pasif olarak yaşayan veya maruz kalan değil, aksiyonu başlatan veya icra edendir.