Gırtlaksıl Patlamalı Ünsüz
Glottal Stop
Tanım
Ses tellerinin (glottis) tamamen kapanması ve ardından nefes akışının ani bir patlamayla serbest bırakılmasıyla üretilen ünsüz bir konuşma sesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik ortamda yarıklı damak tanısı almış 6 yaşında bir çocuk, oral patlayıcı sesleri (/p/, /t/, /k/) üretmekte zorlandığı için bu seslerin yerine sürekli olarak gırtlaksıl patlamalı ünsüz ([ʔ]) ikamesi yapmaktadır. Konuşma ve dil terapisti, çocuğun vokal kıvrımlarını aşırı zorlayan bu kompanse edici alışkanlığını ortadan kaldırmak için doğru hava akışı ve dil-damak temasını hedefleyen duyusal-motor çalışmalar uygular.
Derin Analiz
Fonetik ve konuşma patolojisi bağlamında gırtlaksıl patlamalı ünsüz, ses yolunun en alt kısmında, vokal kıvrımların adduksiyonu (kapanması) ve ardından abduksiyonu (açılması) mekanizmasıyla gerçekleşir. Uluslararası Fonetik Alfabe'de (IPA) [ʔ] simgesiyle gösterilir. Kimi dillerde asli bir fonem olarak anlam ayırt edici işlev görürken, İngilizce gibi bazı dillerde bölgesel ağız özelliklerinde (örneğin Cockney lehçesinde 't' harfinin yutulması veya 'uh-oh' nidasındaki duraksama) ya da ödünç alınan kelimelerde (Hawai'i sözcüğündeki kesme işareti gibi) tezahür eder. Konuşma terapisinde, çocukların fonolojik gelişim süreçlerinde veya bazı artikülasyon bozukluklarında (örneğin yarıklı damak vakalarındaki telafi edici artikülasyonlar) kritik bir klinik inceleme parametresidir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Sürtünmeli ünsüzler (fricatives) ve diğer oral patlamalılar (/p, t, k/); ayırt edici fark ise hava akışının ağız boşluğundaki diş, dudak veya damak engelleriyle değil, doğrudan ses tellerinin kendisi tarafından kesilmesidir.