Faillik
Agency
Tanım
Bir bireyin kendi amaçları doğrultusunda hareket etme, bilinçli eylemde bulunma ve çevresi üzerinde etki yaratma kapasitesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik pratikte, obsesif-kompulsif bozukluk (OKB) tedavisinde maruz bırakma ve tepki önleme (ERP) seansları uygulanan bir danışanın, zorlantılarını gerçekleştirmeme yönünde bilinçli bir seçim yapması ve bu süreçte kendi davranışlarının kontrolünü yeniden ele alması faillik kapasitesinin işlevsel hale gelmesidir.
Derin Analiz
Faillik kavramı; bilişsel bilimler, klinik psikoloji ve nöropsikolojinin kesişim kümesinde yer alır. Bilişsel düzeyde, kişinin kendi motor komutları ile dış dünyadaki duyusal geri bildirimleri eşleştirmesini içeren 'faillik hissi' (sense of agency) ile yakından ilişkilidir. Nörobiyolojik temelde, bu durum ekstrapiramidal motor sistem, parietal korteks ve ön kuşak korteksin (anterior cingulate cortex) ortak işleyişiyle, niyet ile sonuç arasındaki zamansal ve mekansal tutarlılığın (intentional binding) hesaplanmasıyla sağlanır. Klinik psikolojide, faillik duygusunun zayıflaması veya yitirilmesi; şizofreni spektrum bozukluklarında görülen 'dışarıdan kontrol edilme' sanrıları (delusions of control) veya ağır depresyondaki çaresizlik (learned helplessness) tablolarıyla doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
Latince 'agere' (yapmak, eylemek, hareket ettirmek) fiilinden türetilen 'agentia' kökenine dayanır; kişinin kendi eylemlerinin kaynağı olma ve sonuç yaratma kapasitesini ifade eder.
Karıştırmayın
Özerklik (autonomy) kavramıyla sıklıkla karıştırılır; özerklik daha geniş bir bağımsızlık ve kendi kendini yönetme durumunu ifade ederken, faillik doğrudan belirli bir amaca yönelik eylem gerçekleştirme ve etki üretme gücüdür.