Sorumluluğun Yayılması
Diffusion Of Responsibility
Tanım
Bireylerin bir grup içerisinde yer alırken, eylemsizlik veya eylem durumunda kişisel sorumluluk algılarının belirgin biçimde azalması sosyopsikolojik olgusu.
Örnek Vaka / Uygulama
Issız bir cadde üzerinde kalp krizi geçiren bir bireye tek başına yürüyen birinin yardım etme oranı %85 iken, aynı olay yoğun ve kalabalık bir metro istasyonunda gerçekleştiğinde bireylerin yardım etme oranı %30'un altına düşer. Kalabalıktaki her bir ferdin 'nasıl olsa etraftakilerden biri 112'yi aramıştır' varsayımı, sorumluluğun tüm gruba eşit dağıldığı yanılsamasını yaratır.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji literatüründe ilk kez 1970 yılında John M. Darley ve Bibb Latané tarafından kavramsallaştırılan bu olgu, kalabalık ortamlarda bireyin içsel denetim odağının zayıflamasıyla doğrudan ilişkilidir. Grup büyüklüğü arttıkça, olası bir müdahalenin maliyeti ve sorumluluğu kolektif bir havuzda eşit olarak bölünür; bu durum bireyin 'başkası nasıl olsa müdahale eder' veya 'sorumluluk yalnızca bana ait değil' bilişsel çarpıtmasını tetikler. Nöral düzeyde, karar alma süreçlerinde ön beyin (prefrontal korteks) devrelerinin sosyal etki altındaki baskılanması ve ayna nöron sistemlerinin kolektif eylemsizliği mimesis yoluyla kopyalamasıyla açıklanmaktadır. İzleyici etkisi (bystander effect), sosyal kaytarma (social loafing) ve bireysizleşme (deindividuation) gibi grup içi patolojilerin temel mediatör mekanizmasıdır.
Etimoloji
Latince 'diffusio' (yayılma, dökülme, 'diffundere' fiilinden türetilmiş) ve Latince 'responsum' (karşılık verme, yükümlülük, 'respondere' kökünden) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Seyirci etkisi (bystander effect) ile sıklıkla karıştırılır; ancak izleyici etkisi genel olgunun adıken, sorumluluğun yayılması bu etkiyi açıklayan alt düzey bilişsel mekanizmadır.
Keşfetmeye Devam Edin
İzleyici Etkisi
Audience Effect
Bireyin gerçekleştirdiği eylemin, başka bireylerin (seyircilerin) fiziksel varlığı nedeniyle nicelik veya nitelik açısından değişime uğraması durumu.
Bireysizleşme
Deindividuation
Bireyin kalabalık içinde benlik bilincini yitirmesi, anonimleşmesi ve içsel denetim mekanizmalarının zayıflaması sonucu normalde sergilemeyeceği davranışlarda bulunması.