Sınıf Bilinci
Class Consciousness
Tanım
Bireyin, sömürüldüğü veya mağdur edildiği varsayılan belirli bir ekonomik ya da sosyal gruba aidiyetinin ve bu grubun ortak çıkarlarının farkında olması durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Uzun süre kötü çalışma koşullarında ve düşük ücretle istihdam edilen bir fabrika işçisinin, yaşadığı bireysel sorunların münferit olmadığını, aksine tüm işçi sınıfının sömürü düzeninin bir sonucu olduğunu fark ederek sendikal örgütlenme sürecine aktif olarak katılması sınıf bilincinin somut bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Sosyolojik ve politik psikoloji ekseninde sınıf bilinci, Karl Marx'ın teorik çerçevesinde endüstriyel işçi sınıfının kapitalist mülk sahibi sınıfa karşı devrim gerçekleştirebilmesi için ön koşul olarak tanımlanır. Buradaki bilinç kavramı, Alman felsefesindeki 'Weltanschauung' (dünya görüşü) geleneğinden beslenir; yani duyusal veya uyanıklık halindeki bireysel farkındalıktan ziyade, kolektif bir sosyal inanç sistemini ve yapısal konum algısını temsil eder. 20. yüzyılın sonlarında bu kavram genişletilerek toplumsal cinsiyet, ırk, etnisite ve cinsel yönelim gibi kimlik temelli eksenleri de kapsayacak şekilde evrilmiştir; bu bağlamda marjinalize edilmiş grupların kendi yapısal konumlarını ve ortak çıkarlarını kavramsallaştırma süreçlerini açıklar.
Etimoloji
İngilizce 'class' (Latince 'classis': yurttaşların bölüğü, sınıf) ve 'consciousness' (Latince 'conscientia': bilgisi olma, ortak bilgi, vicdan) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Bireysel kimlik veya socio-ekonomik statü algısı ile sıkça karıştırılır. Sınıf bilinci, kişisel bir başarı ya da başarısızlık atfından ziyade, grubun yapısal olarak üretim ilişkileri içerisindeki konumunu ve çıkarlarını politik bir zeminde kavrama yetisidir.