Yönlendirici Etken
Biasing Factor
Tanım
Tutumla ilgili bilgilerin zihinsel işlenme değerini (valansını) sistematik olarak bir yöne doğru saptıran değişken.
Örnek Vaka / Uygulama
Şirket içi esnek çalışma saatlerine geçişle ilgili bir duyuruyu okuyan iki çalışandan, halihazırda yönetime karşı önyargılı (yönlendirici etkene maruz kalmış) olan personel, metindeki tüm olumlu maddeleri 'göz boyama' olarak nitelendirip yalnızca küçük aksaklıklar üzerine yoğunlaşarak olumsuz bir tutum geliştirir.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve bilişsel biliş alanında, yönlendirici etkenler bireylerin ikna süreçlerindeki bilgi işleme mekanizmalarını doğrudan manipüle eder. Birey tutum nesnesiyle ilgili yeni bir kanıt veya argümanla karşılaştığında, bu etkenler nötr veya objektif bir analizi engeller. Bilişsel çaba, bilgiyi tarafsızca tartmak yerine, mevcut tutumu doğrulayacak veya çürütecek şekilde spesifik bir yönde (olumlu veya olumsuz) derinleştirmeye (elaboration) kanalize edilir. Bu durum, Elolubrasyon Olasılığı Modeli (Elaboration Likelihood Model) çerçevesinde, argüman kalitesinin algılanışını ve nihai tutum değişim direncini belirleyen kritik bir bilişsel filtre görevi görür.
Etimoloji
İngilizce 'bias' (meyil, sapma, önyargı; kökeni Eski Provensalca 'biais' ve Latince 'bifax' [çift yönlü/şike]) ve 'factor' (etken, yapan; Latince 'facere' [yapmak] fiilinden türetilmiştir) kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Onaylama yanlılığı (confirmation bias) ile sıklıkla karıştırılır; onaylama yanlılığı genel bir arama eğilimiyken, yönlendirici etken özellikle ikna edici iletişim sürecinde bilgi işleme değerini anlık olarak manipüle eden spesifik değişkendir.