Sapma
Deviance
Tanım
Bir sosyal grubun normatif beklentilerinden belirgin şekilde ayrışan davranış biçimi veya istatistiksel modellemede uyum iyiliğini ölçen bir olasılık oranı test istatistiği.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bağlamda, toplumsal olarak kabul edilen giyinme veya iletişim normlarını sürekli ve işlevselliği bozacak düzeyde ihlal eden bir bireyin durumu sapma olarak değerlendirilir. İstatistiksel bağlamda ise, regresyon analizinde yaş ve cinsiyet değişkenlerini içeren küçük bir modele eğitim süresini de eklediğimizde elde edilen deviance (sapma) değeri, yeni modelin veriye uyumunu anlamlı düzeyde artırıp artırmadığını ki-kare dağılımı üzerinden test etmemizi sağlar.
Derin Analiz
Terim iki temel disiplinde, yani sosyobiyoloji/klinik psikoloji ile istatistikte farklı ancak yapısal olarak benzer biçimde konumlanır. Davranışsal ekseninde, bireyin içinde bulunduğu kültürel ve toplumsal bağlamın kabul gören ortalamalarından veya kurallarından sapmasını ifade eder. İstatistiksel ekseninde ise, maksimum olabilirlik tahminine (maximum likelihood estimation) dayanan ve hiyerarşik modellerin karşılaştırılmasında kullanılan bir uyum iyiliği (goodness of fit) metriğidir. Büyük model ile kısıtlı model arasındaki artık log-olabilirliklerin (log-likelihood) oranını nicelleştirerek, ek parametrelerin modele anlamlı bir katkı sağlayıp sağlamadığını test eder.
Etimoloji
Latince 'deviare' (yoldan çıkmak, rotayı değiştirmek) fiilinden türetilmiştir; 'de-' (uzaklaşma, aşağı) ve 'via' (yol, cadde) köklerinin birleşiminden meydana gelir.
Karıştırmayın
Anormallik (abnormality) kavramıyla sıklıkla karıştırılır; anormallik daha çok patolojik ve klinik bozuklukları işaret ederken, sapma (deviance) geniş bir norm ihlali veya istatistiksel model farkını kapsar.