Araştırma Yöntemleri ve İstatistik

Bireylerin zekâ veya genel yeteneğini değil, lise müfredatındaki akademik başarılarını ve üniversite düzeyindeki başarı için gerekli temel becerilerini ölçen ulusal standartlaştırılmış başarı testidir.

Araştırma süreci başladıktan sonra bile yeni katılımcıların projeye dahil edilmesine olanak tanıyan bir araştırma tasarımıdır.

Değerleri doğrudan gözlemlenebilen ve ampirik olarak ölçülebilen değişken.

Katılımcıya herhangi bir önceden belirlenmiş seçenek veya kategori sunmaksızın, kendi kelimeleriyle ve dilediği detay seviyesinde yanıt vermesini sağlayan veri toplama aracıdır.

Bağımlı değişkendeki toplam varyansın, bir veya daha fazla bağımsız değişken veya faktör tarafından öngörülebilir ya da açıklanabilir olan oranını ifade eden istatistiksel metrik.

Belirli bir bulgunun veya olgunun neden meydana geldiğini saptamak amacıyla yürütülen ampirik çalışma.

Bir veri setindeki en büyük değer ile en küçük değer arasındaki fark olarak hesaplanan en temel yayılım ölçüsüdür.

Matematiksel veya istatistiksel bir fonksiyonun bir dizi toplam (seri) biçiminde ifade edilmesi süreci.

Bireylerin bir dizi maddeye verdikleri tercih tepkilerini analiz ederek, onları ve maddeleri ortak bir gizil süreklilik (boyut) üzerinde konumlandırmada kullanılan tek boyutlu ölçekleme prosedürü.

Çok sayıda gözlenen değişken arasındaki ilişkileri açıklayan gizli boyutları (faktörleri) keşfetmek amacıyla kullanılan veri odaklı istatistiksel bir tekniktir.

Oran veya yüzde verilerinin varyansını sabitlemek ve dağılımını normalleştirmek amacıyla uygulanan bir matematiksel ve istatistiksel dönüşüm yöntemidir.

Lise öğrencilerine üniversite düzeyinde akademik dersler alma ve bu derslerden kolej kredisi kazanma imkanı tanıyan uluslararası standartlaştırılmış bir eğitim programıdır.

Bireysel düzeydeki etkilerin, kurumsal veya grup düzeyindeki verilerle analiz edildiğinde gözden kaçması veya hatalı şekilde gruba atfedilmesi durumu.

Birbirine bağlı birimler arasındaki ilişkilerin yapısal özelliklerini ve bu ilişkilerin sistem genelindeki yansımalarını inceleyen analitik yaklaşım.

Çalışma grubu üyelerinin, önceden belirlenmiş belirli kural ve teşvikler doğrultusunda kendi akranlarını araştırmaya dahil ettiği bir örnekleme tekniğidir.

Fiziksel anlamda bir cisme etki eden yerçekimi kuvveti; psikometrik ve istatistiki bağlamda ise bir değişkenin model içindeki göreceli önemini veya katsayısını belirleyen çarpan.

Varyans analizinde (ANOVA), katılımcı kaybından kaynaklanan dengesiz hücre boyutlarını ele almak için tüm koşullarda gerçek örneklem boyutu yerine ortalama örneklem boyutunun ikame edildiği bir istatistiksel stratejidir.

Test maddelerinin, alt testlerin veya toplam skoru oluşturan diğer ölçümlerin, 1'den farklı bir katsayı ile çarpılarak toplam puana etkisinin oranlanması sürecidir.

Farklı bireylerin veya grupların algısal uzaylarını, bireysel farklılıkları ağırlıklandırarak tek bir ortak uzayda modelleyen çok değişkenli bir istatistiksel tekniktir.

Farklı gözlemciler arasındaki kategorik uyumu, kategoriler arasındaki uyuşmazlık derecesini dikkate alarak hesaplayan bir istatistiksel uyum indeksidir.

Bir veri setinde birden fazla hipotez testi aynı anda yürütüldüğünde, en az bir I. tür hata (yanlış pozitif) yapma kümülatif olasılığının üst sınırını belirleyen istatistiksel eşiktir.

Bir veri setinde birden fazla hipotez testi aynı anda yürütüldüğünde, en az bir Tip I hatası (yanlış pozitif) yapma kümülatif olasılığı.

Öğrencilerin kimya, tarih, matematik veya edebiyat gibi belirli bir akademik çalışma alanındaki bilgi birikimini ve yetkinlik düzeyini ölçen standardize edilmiş değerlendirme aracı.

Verilen bir veri seti için iki veya daha fazla istatistiksel modelin uyum iyiliğini, modeldeki parametre sayısını cezalandırarak karşılaştıran bir özet istatistiktir.

Deneklerin veya hayvanların, test edicinin istem dışı ipuçlarını ve beden dilini okuyarak doğru yanıtı veriyormuş gibi görünmesi durumu.

Bilimsel veya akademik çalışmaların, yayınlanmadan önce aynı disiplinde uzman diğer bağımsız profesyoneller tarafından titizlikle değerlendirilmesi ve denetlenmesi süreci.

Araştırma katılımcılarına daha geçerli sonuçlar elde etmek amacıyla kasıtlı olarak yanlış bilgi verilmesi suretiyle yanıltılması.

Verilerin laboratuvar ortamı dışında, katılımcıların doğal ve gerçek dünya koşullarında gözlemlenmesi veya incelenmesiyle yürütülen araştırma yaklaşımı.

Laboratuvar dışındaki doğal ve gerçek dünya ortamlarında gerçekleştirilen, genellikle katılımcıların farkında olmadığı ve bağımsız değişkenin etkilerinin gözlemlendiği araştırma yöntemidir.

Bireyin belirli bir çalışma alanındaki konu hakimiyetini, başkalarının performansıyla kıyaslamadan doğrudan ölçen değerlendirme yöntemi.

İstatistiksel testlerde doğru olan sıfır hipotezinin yanlışlıkla reddedilme olasılığını (Tip I hata) veya psikometrik testlerde iç tutarlılık güvenirlik katsayısını ifade eden sembolik değer.

Hipotez testlerinde sıfır hipotezinin (H0) doğru olmasına rağmen reddedilmesi olasılığını, yani Tip I hata yapma maksimum kabul edilebilir sınırını belirleyen önsel olasılık eşiğidir.

Bir psikolojik testin veya ölçeğin maddelerinin kendi aralarındaki tutarlılığını ve homojenliğini değerlendirmek için kullanılan temel iç tutarlılık katsayısıdır.

I. Dünya Savaşı sırasında ABD Ordusu tarafından okuryazar askerlerin zihinsel kapasitesini ve sözel/sayısal becerilerini değerlendirmek amacıyla geliştirilen ilk toplu zeka testidir.

I. Dünya Savaşı döneminde ABD Ordu İstihbarat Birimi tarafından okuryazar askerlerin zihinsel kapasitelerini ve eğitime yatkınlıklarını değerlendirmek amacıyla geliştirilen grup zeka testidir.

Bir görevin veya test maddelerinin tekrarından ötürü bireyin performansında, uygulanan deneysel manipülasyondan bağımsız olarak görülen gelişme veya değişim.

Daha büyük ve kapsamlı bir ölçüm aracının, yapının belirli bir bileşenini veya alt boyutunu değerlendiren bağımsız alt kümesidir.

Daha büyük bir örneklemin içerisinden belirli ölçütler veya rastgele seçim yöntemleriyle ayrılan daha küçük, alt küme niteliğindeki veri grubu.

Daha büyük bir birey veya vaka popülasyonunun belirli ortak özelliklere göre ayrıştırılmış alt kümesidir.

İstatistik ve psikometride, bir veri setindeki değerlerin veya olasılıkların tek bir merkez etrafında değil, birden fazla farklı odak veya kategoriye göre ayrılarak dağılmasını ifade eden kavram.

Gözlenen verilerin sıfır hipotezinden farklı olarak değişkenler arasında anlamlı bir ilişki veya fark barındırdığını öne süren araştırma öngörüsüdür.

Güç analizi sürecinde, sıfır hipotezi dağılımıyla karşılaştırılmak üzere, belirli varsayımlar altında bir karakteristiğin olası değerlerinin teorik kümesidir.

İlgilenilen belirli bir popülasyonun verilerinin evrensel düzeyde uyduğu teorik olasılık dağılımıdır.

Genel bir kural veya teorinin parçası olmaktan ziyade, belirli ve anlık bir duruma veya probleme özgü olarak geliştirilen geçici çözüm, hipotez veya yapı.

Araştırmacının evrendeki belirli ve kritik özellikleri taşıyan birimleri veya bireyleri, araştırmanın hedefleri doğrultusunda bilinçli olarak seçtiği olasılıksal olmayan bir örnekleme yöntemidir.

Amerika Birleşik Devletleri'ndeki üniversite kabullerinde kullanılan standartlaştırılmış başarı ve yetenek değerlendirme sınavı sistemidir.

Bilimsel işbirliğini teşvik etmek, bilimsel özgürlüğü savunmak ve genel bilimsel okuryazarlığı artırmak amacıyla kurulan uluslararası kâr amacı gütmeyen en büyük genel bilimsel topluluk.

Tüm bilim disiplinlerini temsil etmek, bilimsel araştırmaları ve yenilikleri küresel ölçekte ilerletmek amacıyla 1848 yılında kurulmuş dünyanın en büyük genel bilimsel derneğidir.

Eğitim süreçlerini bilimsel sorgulama yoluyla geliştirmek ve araştırma sonuçlarının yayılımını teşvik etmek amacıyla 1916 yılında kurulmuş profesyonel akademik kuruluş.

Amerika Birleşik Devletleri'nde yükseköğretime geçişte kullanılan standartlaştırılmış akademik başarı ve yetenek değerlendirme sınavları bütünü olan ACT Assessment'ı tasarlayan ve yöneten kurumsal program.

Davranış ve sosyal bilimlerde yazılı materyallerin açık ve etkili bir şekilde sunulması için gereken editoryal standartları belirleyen kapsamlı başvuru kılavuzu.

Yanıtların, önceden farklı oldukları bilinen gruplar arasındaki yanıt farklılıklarını saptayacak şekilde puanlandığı bir psikolojik değerlendirme yöntemidir.

Bir testin, modelin veya yapının doğruluğunun, yalnızca teoriye dayanarak değil, deney ve sistematik gözlem yoluyla elde edilen ampirik kanıtlarla kanıtlanma derecesidir.

Kişilik envanterlerinin geliştirilmesinde, maddelerin teorik öngörülere göre değil, belirli bir özelliği taşıyan kriter grubu ile taşımayan kontrol grubunu istatistiksel olarak ayırt etme güçlerine göre seçildiği psikometrik yöntem.

Teorik yapıların ve soyut kavramların, bilimsel olarak ölçülebilir veya gözlemlenebilir olgulara dayandırılması süreci ve yöntemi.

Bir hipotezin, kontrollü deneyler veya sistematik gözlemler aracılığıyla nesnel kanıtlarla sınanması süreci.

Teorik spekülasyonlar yerine doğrudan deney ve sistematik gözleme dayanan her türlü araştırma ve inceleme prosedürü.

Araştırma bulgularının genellenmek istendiği, belirli kriterlere göre tanımlanmış tüm gözlem birimlerinin veya bireylerin oluşturduğu tam grup.

🔹 1. (mu): İstatistiksel analizlerde tam bir anakütlenin aritmetik ortalamasını temsil eden ve genellikle Yunanca küçük 'mu' (μ) simgesiyle gösterilen evrensel parametre. 🔹 2. (population mean): İlgilenilen tam bir anakütledeki bir değişkene ait tüm gözlem değerlerinin aritmetik ortalamasıdır (μ sembolüyle gösterilir).

Nitel araştırmalarda, olgusal bir teoriyi geliştirmek ve test etmek amacıyla hipotezlerin sürekli vaka incelemeleriyle sınandığı ve gerektiğinde revize edildiği sistematik bir araştırma stratejisidir.

🔹 1. (analysis unit): Araştırma, veri toplama ve istatistiksel modelleme süreçlerinde incelenen, ölçülen ve hakkında çıkarım yapılan en küçük temel gözlem birimidir. 🔹 2. (unit of analysis): Bir araştırmada incelenen, veri toplanan ve hakkında çıkarımda bulunulan nihai nesne, birey, grup veya sistem.

Çok katmanlı bir olgunun incelenmesinde tercih edilen ölçek; bireysel (mikro), grup/örgütsel (mezo) veya toplumsal (makro) odak noktası.

Gelişigüzel gözlemlenen olaylara ilişkin resmi olmayan sözlü raporların faydalı bilgi olarak kabul edildiği araştırma tekniği.

Belirli bir popülasyondan seçilen katılımcıların veri veya görüşlerini toplamak, ölçmek ve analiz etmek amacıyla kullanılan sistematik araştırma yöntemi.

Örneklem yanlılığı, ölçüm kusurları veya katılımcı yanıt sapmaları gibi faktörler nedeniyle bir anket sonuçlarının gerçeği yansıtma derecesindeki sapma miktarı.

İstatistiki hipotez testlerinde, elde edilen veriler arasındaki farkların tesadüfi değişimlerden ayrılamayacağını ve sıfır hipotezinin reddedilemeyeceğini gösteren sonuç.

Hipotez testlerinde, sıfır hipotezinin (null hypothesis) gerçekte doğru olmasına rağmen reddedilmesi olasılığını belirleyen önceden tanımlanmış eşik değeridir.

Bireylerin belirli uyarıcılara yönelik öznel algılarını ve duygusal tepkilerini, iki kutuplu sıfat çiftleri aracılığıyla değerlendiren psikometrik ölçüm ölçeği.

İstatistiksel testlerde, elde edilen veriler arasındaki farkın veya ilişkinin şans faktöründen bağımsız olduğunu söylemek için yeterli kanıt sunmayan durum.

Sosyal ve davranış bilimlerinde akademik makalelerin yazımı, biçimlendirilmesi ve kaynak gösterilmesi için American Psychological Association tarafından belirlenen uluslararası standartlar bütünü.

İki boyutlu bir kartezyen koordinat sisteminde, bir noktanın veya veri değerinin yatay (x) ekseni üzerindeki izdüşümünü gösteren birinci koordinat.

Bir zaman serisi modelinde, değişkenin gelecekteki değerlerinin kendi geçmiş değerlerinin doğrusal bir fonksiyonu olarak tahmin edildiği istatistiksel yöntem.

Bir uyaran ile tepki arasında, iki değişken arasındaki ilişkide ya da taraflar arasındaki iletişimde köprü kuran süreç, mekanizma veya kişi.

Eşit aralıklı bir ölçekle ölçülen, değerler arasındaki mesafelerin anlamlı ve sabit olduğu ancak mutlak bir sıfır noktası barındırmayan nicel değişken türüdür.

Ardışık iki değer arasındaki farkın ölçeğin neresinde olunduğundan bağımsız olarak eşit olduğu, ancak mutlak bir sıfır noktası barındırmayan nicel ölçüm düzeyidir.

Birimler arasındaki mesafelerin eşit ve anlamlı olduğu, ancak mutlak veya doğal bir sıfır noktası barındırmayan sayısal verilerdir.

Evrenden veya zaman dilimlerinden belirli ve eşit aralıklarla örneklem seçilmesini içeren sistematik bir veri toplama yöntemidir.

Olguları keşfetmek, doğrulamak, değişkenler arasındaki ilişkileri ve nedensellik bildirimlerini ortaya koymak amacıyla bilimsel yöntemlerle yürütülen sistematik çalışma.

🔹 1. (design): Bir araştırmanın nasıl yürütüleceğini, verilerin hangi yöntemle toplanacağını ve değişkenlerin nasıl kontrol edileceğini belirleyen yapısal plandır. 🔹 2. (research design): Bir araştırmada geçerli sonuçlara ulaşmak amacıyla katılımcı seçimi, veri toplama ve analiz süreçlerini yapılandıran stratejik plan.

Bir araştırmacının, çalışma süresince yürüttüğü faaliyetleri, yöntemsel kararları ve kişisel gözlemlerini sistematik olarak kaydettiği yansıtıcı belgedir.

Bir araştırmacının, teorik çerçeve ve önsel verilere dayanarak bir çalışmadan elde edilecek veri örüntüsüne ilişkin beklentilerini yön ve büyüklük belirterek ifade eden önermedir.

Bir bilimsel çalışmanın planlanmasından raporlanmasına kadar tüm aşamalarını ve metodolojisini eksiksiz biçimde tanımlayan resmi taslak.

Bir araştırmanın katılımcılara veya topluma verebileceği, kurumsal inceleme kuruluna önceden bildirilmesi ve en aza indirilmesi zorunlu olan potansiyel maliyet ve zararların tamamı.

Belirli bir konudaki ampirik literatürün bütününü değerlendirmek için yapılandırılmış veri toplama yöntemleri ve istatistiksel yaklaşımların sistematik olarak kullanılmasıdır.

Belirli bir konuyu ele alan, aynı kuruluş tarafından finanse edilen veya ortak bir deseni paylaşan, devam eden ya da tamamlanmış bilimsel araştırmaların derlendiği merkezi veritabanıdır.

Hipotezlerin oluşturulması ve değerlendirilmesi, değişkenler arasındaki ilişkilerin ortaya çıkarılması ve olguların anlaşılması amacıyla izlenen ampirik ve sistematik prosedürler bütünü.

Araştırmacının beklentilerinin veya önceden sahip olduğu inançların, araştırma sürecinde ya da sonuçların yorumlanmasında yarattığı kasıtsız hatalar bütünü.

Katılımcıların uyaranları, belirli bir özelliğe sahip olma derecelerine göre hiyerarşik ve azalan kategorilere ayırdığı psikofiziksel bir ölçekleme prosedürüdür.

Oran veya yüzde verilerini normal dağılıma yaklaştırmak ve varyansları homojenleştirmek amacıyla kullanılan matematiksel ve istatistiksel bir veri dönüştürme yöntemidir.

Araştırmada birincil odak noktası olmayan, ancak katılımcıların veya birimlerin demografik, sosyal ya da geçmişe dayalı özelliklerini tanımlayan ve sonuçları etkileyebilecek olan kontrol veya betimleme değişkenidir.

Bilimsel araştırmalarda kitaplar, dergiler, tarihsel belgeler ve depolarda halihazırda bulunan diğer mevcut kayıt veya verilerin kullanılması.

Doğal bir sürecin veya gerçeğin yansıması olmayıp, kusurlu araştırma tasarımı, analitik hatalar veya metodolojik müdahaleler sonucunda yapay olarak ortaya çıkan deneysel bulgu.

Regresyon analizinde gözlenen değer ile modelin öngördüğü değer arasındaki fark; tıpta ise akut evre sonrası baki kalan klinik belirti veya işlev.

John Stuart Mill tarafından formüle edilen beş ampirik kanundan biri olup, daha önceden bilinen nedenlerin yol açtığı etkilerin toplam etkiden çıkarılmasıyla geriye kalan etkinin yeni bir nedene atfedilmesi sürecidir.

Büyük sıçramalar yerine, küçük ve kümülatif adımlarla gerçekleşen değişimleri veya süreçleri tanımlayan sıfat.

Mevcut değerlendirme yöntemlerine yeni bir araç veya prosedür eklendiğinde elde edilen öngörüsel veya bilgiye dayalı kazanç miktarı.

Kare bir matrisin sol üst köşesinden sağ alt köşesine uzanan değerler dizisi.

Gözlenen frekansların kareköklerinin, beklenen normal dağılım eğrisinden aşağıya doğru 'askıda' sarkıtıldığı ve uyum iyiliğini görselleştirmek için kullanılan özel bir istatistiksel histogram türüd.

Frekans değerlerinin dağılımın merkez veya orta noktasının her iki yanında eşit olmadığı, çan eğrisinden sapma gösteren her türlü normal olmayan olasılık dağılımıdır.

Bir eğrinin sonsuzda yaklaşmakla birlikte asla kesişmediği veya ulaşamadığı doğrusal sınır.

Bir olasılık dağılımının veya tahmin edicinin, örneklem boyutu sonsuza yaklaştıkça çan eğrisine, yani normal dağılıma yaklaşma özelliği.

Gözlem sayısı arttıkça doğruluk derecesi yükselen ve örneklem hacmi büyüdükçe teorik varsayımlara yaklaşan istatistiksel tahmin prosedürü.

Askeri personelin psikolojik uygunluğunu, geçmiş yaşam öykülerini ve olası risk faktörlerini sistematik olarak incelemek için kullanılan standartlaştırılmış tarama aracı.

Araştırma katılımcılarının, bağımlı değişken üzerinde hiçbir etkisi olmayan veya ihmal edilebilir düzeyde etkisi bulunan aşırı sayıda karakteristik özellik açısından eşleştirilmesi.

Evrendeki oranlarını aşacak şekilde belirli alt grup katılımcıların çalışma grubuna kasıtlı olarak daha yüksek oranda dahil edildiği örnekleme stratejisi.

Yapısal eşitlik modellemesinde, bir modeldeki bilinen parametre sayısının serbest tahmin edilecek parametre sayısından fazla olması durumu.

Belirli yazarların, yayınların veya akademik kaynakların atıf geçmişini, sıklığını ve dağılımını inceleyen bibliyometrik araştırma yöntemidir.

Bir test maddesinin veya toplam testin, ölçülen özellik bakımından farklı düzeylere sahip bireyleri ne kadar başarılı bir şekilde birbirinden ayırabildiğini gösteren psikometrik istatistiksel katsayı.

Bir psikometrik ölçüm aracının, kavramsal olarak ilişkili olmaması gereken diğer yapıları ölçen testlerle korelasyon göstermeme derecesidir.

Kategorik bir yordama analizinde, yordayıcı değişkenler ile altta yatan gizli boyut arasındaki korelasyonu ifade eden -1 ile +1 arasında değişen katsayıdır.

Bir testin veya ölçüm aracının, ölçülen özellik bakımından farklı grupları veya kategorileri istatistiksel olarak ne kadar doğrulukla birbirinden ayırabildiğini gösteren psikometrik indeks.

Bir test maddesinin veya sorunun, ölçülen özellik bakımından yüksek ve düşük performans gösteren bireyleri ne kadar başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini gösteren psikometrik istatistiksel katsayıdır.

Bir veri setindeki diğer tüm gözlem ve ölçümlerden belirgin şekilde farklılaşan aşırı uç gözlem.

Hiçbir ortak elemanı bulunmayan ve kesişim kümesi boş küme olan iki veya daha fazla küme.

Bir testin veya ölçeğin, teorik olarak ilişkili olmaması gereken diğer yapıları ölçen testlerle düşük korelasyon göstermesi derecesidir.

Meta-analizlerde ve istatistiksel modellemede kullanılan, etki büyüklüklerinin veya regresyon katsayılarının standartlaştırılmış ağırlığını ifade eden numerik bir parametredir.

Regresyon denkleminde, yordayıcı değişkenin birim değişiminin bağımlı değişkende yarattığı ham (standardize edilmemiş) değişimi gösteren regresyon katsayısı.

Deneysel çalışmalarda bağımsız değişkendeki değişimin ardından gözlemlenen, korelasyonel araştırmalarda ise yordanması veya açıklanması hedeflenen sonuç ölçümüdür.

İlişkili iki grup ölçümünün (örneğin aynı bireylerin tedavi öncesi ve sonrası skorları) ortalamaları arasındaki farkın sıfırdan anlamlı düzeyde farklı olup olmadığını test eden parametrik istatistiksel analiz yöntemidir.

🔹 1. (correlated samples): Her bir gözlemin bir diğer örneklemdeki tek bir gözlemle doğrudan eşleştirildiği veya aynı katılımcılardan farklı zamanlarda elde edilen ölçümleri içeren istatistiksel örneklem grubu. 🔹 2. (dependent groups): Her bir gözlemin diğer gruptaki veya zamandaki karşılığıyla doğrudan eşleştiği ya da aynı birimlerden tekrar tekrar ölçüm alındığı istatistiksel örneklem tasarımı. 🔹 3. (dependent samples): Aynı katılımcı grubundan farklı zamanlarda veya ilişkili bireylerden eşleştirilmiş olarak elde edilen, verilerin birbirine istatistiksel olarak bağlı olduğu gözlem setleri.

Bir deneyde, bağımlı değişken üzerindeki etkisini veya neden olduğu değişimi gözlemlemek amacıyla araştırmacı tarafından bizzat manipüle edilen ya da öncelikli olarak ölçülen temel faktördür.

Bir olayın gerçekleşmesinin ya da gözlemlenmesinin, diğer bir olayın olasılığı hakkında hiçbir ek bilgi sağlamadığı durum.

Evrenden katılımcı seçme süreci olup, her bir bireyin seçilme olasılığının daha önce seçilmiş olan diğer bireylerden hiçbir şekilde etkilenmemesi durumudur.

Birbirleriyle hiçbir ilişkisi, eşleşmesi veya ortaklığı bulunmayan, tamamen farklı gözlem birimlerinden veya katılımcı kümelerinden oluşan veri grupları.

İki veya daha fazla rastgele değişkenin aralarında hiçbir olasılıksal ilişki barındırmaması; bir değişken hakkında edinilen bilginin, diğer değişken hakkında hiçbir öngörücü değer taşımaması durumu.

Bireylerin veya grupların dış etki ile kontrolden arınmış olması ya da iki veya daha fazla değişken ya da olayın istatistiksel olarak birbirini etkilememesi durumu.

Verilerin toplandığı çevresel koşulların ve bu koşulların gözlenen birimler üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesine dayanan araştırma yöntemi.

Bireylerin estetik tercihlerini; basit geometrik şekillerden karmaşık soyut çizgilere kadar uzanan siyah-beyaz figürleri beğenip beğenmeme durumlarına göre ölçen bir değerlendirme aracıdır.

İki veya daha fazla bağımsız grubun varyanslarının homojen olup olmadığını test etmek için kullanılan ve özellikle normallik varsayımına duyarlı olan istatistiksel bir prosedür.

Bir olasılık dağılımının merkezindeki sivrilik veya basıklık derecesini ve kuyruk kalınlığını betimleyen dördüncü merkezsel moment ölçüsü.

Birden fazla bağımsız değişkenin bulunduğu deneysel tasarımlarda, bir bağımsız değişkenin belirli bir düzeyinin bağımlı değişken üzerindeki etkisinin, ikinci bağımsız değişkenin yalnızca tek bir sabit düzeyinde incelenmesidir.

İki yönlü ya da çoklu varyans analizlerinde (ANOVA) anlamlı bir etkileşim efekti saptandığında, bağımsız değişkenlerden birinin etkisinin, diğer bağımsız değişkenin her bir sabit düzeyinde ayrı ayrı incelenmesidir.

Varyans analizinde (ANOVA), iki veya daha fazla bağımsız değişken arasında anlamlı bir etkileşim bulunduğunda, bir bağımsız değişkenin etkisinin diğer bağımsız değişkenin yalnızca tek bir düzeyinde incelenmesini sağlayan istatistiksel sınamadır.

İki veya daha fazla bağımsız değişkenin tüm olası düzey kombinasyonlarının aynı anda incelendiği bir deneysel araştırma düzenidir.

Bir popülasyon dağılımının tüm parametrelerini eksiksiz olarak belirten istatistiksel varsayım.

Faktöriyel bir desendeki çok düzeyli veri analizleri bağlamında, genellikle iki grup ortalaması arasındaki farkın doğrudan incelenmesidir.

Bir korelasyon katsayısı ile ifade edilen, iki değişken arasındaki doğrusal ilişkinin derecesi ve yönüdür.

Bir anakütle içerisindeki her bir birimin eşit ve bağımsız seçilme olasılığına sahip olduğu, en temel olasılıklı örnekleme yöntemidir.

Keşfedici faktör analizinde, faktör rotasyonunun başarısını değerlendirmek ve yorumlanabilirliği maksimize etmek için her değişkenin yalnızca tek bir faktörde yüksek yük, diğerlerinde ise sıfıra yakın yük değerine sahip olması gerektiği ilkesidir.

Regresyon modelinde bir bağımsız değişkenin yordama geçerliğini, kendisiyle ilişkili olan ilgisiz veya hata varyansını arındırarak artıran istatistiksel değişken.

Üçüncü bir değişkenin modele dahil edilmesiyle, yordayıcı ile yordanan değişken arasındaki ilişkideki hatanın veya ilgisiz varyansın ortadan kaldırılması ve böylece gerçek ilişkinin ortaya çıkması durumu.

Bir bireyin bir dizi ilişkili konudaki bilgi düzeyini veya belirli fiziksel/zihinsel becerilerini ölçmek amacıyla tasarlanmış bir grup başarı testinin bütünü.

Bir bireyin başarı testindeki gerçek performansının, zeka testiyle ölçülen potansiyel kapasitesine bölünmesiyle elde edilen sayısal ölçüttür.

Genel akademik çalışmalarda veya aritmetik gibi spesifik okul becerilerinde erişilen yetkinlik derecesi ya da eğitim sonrasında bireysel veya grup performansının değerlendirilmesi.

Bir bireyin belirli bir alandaki bilgi, beceri veya yeterlilik düzeyini, akran standartlarıyla karşılaştırarak belirleyen standart görevler, araçlar veya sistemlerdir.

Bir bireyin belirli bir konudaki mevcut beceri veya bilgi düzeyini ölçmek amacıyla tasarlanmış norm referanslı standart test.

Bir bireyin standardize testlerdeki akademik veya beceri performansının, belirli bir kronolojik yaş grubunun normatif ortalamasına denk gelen yaş cinsinden ifade edilen ölçüm değeridir.

Herhangi bir deneysel müdahale veya manipülasyon uygulanmadan önce katılımcının davranışının, fizyolojik durumunun veya performansının gözlemlenip kaydedildiği ilk ölçümdür.

Bir araştırmaya veya müdahaleye başlamadan önce katılımcılarda değerlendirilen ve sonuç ölçütlerini potansiyel olarak etkileyebilecek demografik, klinik veya biyolojik niteliklerin bütünü.

Bayesci istatistikte, veri setine uyum sağlayan birden fazla modelin göreceli kalitesini, model karmaşıklığına ceza puanı vererek karşılaştıran bir model seçimi özet değeridir.

Önsel bilgileri yeni elde edilen ampirik verilerle birleştirerek, Bayes teoremine dayanıp bir hipotezin ya da parametrenin olasılık dağılımını güncelleyen istatistiksel çıkarım yöntemi.

Varyansların eşit olmadığı varsayıldığı durumlarda, normal dağılıma sahip iki bağımsız popülasyonun ortalamaları arasındaki farkı test etme ve aralık tahmini yapma güçlüğüdür.

Standart testlerle veya zeka göstergeleriyle kanıtlanmış kapasitesinin sürekli olarak altında akademik veya mesleki performans sergileyen birey.

Bir bireyin, doğduğu andan itibaren mevcut ölüm oranları ve istatistiksel olasılıklar baz alınarak ortalama ne kadar yaşayacağının öngörülmesidir.

Bağımlı değişkendeki varyansın ne kadarının bağımsız değişken ya da değişkenler tarafından ortak olarak açıklandığını gösteren 0 ile 1 arasında değişen sayısal indeks.

Bir deney veya modelleme çalışmasında, ölçümlerin ve öngörülerin doğruluğunu değerlendirmek; enstrümantasyon, metodoloji ve karıştırıcı değişkenlerden kaynaklanan hata paylarını nicelleştirmek amacıyla yapılan analitik süreç.

Regresyon modelinde bağımlı değişkendeki varyansın, bağımsız değişken veya değişkenler tarafından ne kadar oranla açıklanabildiğini gösteren istatistiksel ölçü.

David Wechsler tarafından yetişkin zeka düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilen, modern Wechsler Yetişkin Zeka Ölçeği'nin (WAIS) öncülü olan tarihi zeka testi serisidir.

İki ya da daha fazla örneklemin, değişkenin veya faktör yapısının birbirine olan matematiksel yakınlığını ve benzeyiş derecesini sayısal olarak değerlendirmeyi sağlayan indeks.

Tek bir denemede yalnızca iki olası sonucun (başarı veya başarısızlık) elde edildiği ve bu sonuçların belirli olasılıklarla dağıldığı kesikli bir olasılık dağılımıdır.

Bir örneklem üzerinden varyans ve standart sapma hesaplanırken tahmin yanlılığını azaltmak için paydadaki gözlem sayısı olan n yerine n - 1 değerinin kullanılmasını sağlayan istatistiksel düzeltmedir.

Çoklu regresyon analizinde, yordayıcı değişkenlerin orijinal birimlerinden arındırılarak standartlaştırılmış skaler değerler üzerinden bağımlı değişken üzerindeki göreli etkisini ve gücünü gösteren katsayı.

Değerleri 0 ile 1 arasında değişen ve şekli iki parametre (α ve β) ile belirlenen sürekli olasılık dağılımları ailesidir.

Boş hipotezin yanlış olduğu gerçek durumunda, onu reddetmeme olasılığını, yani İkinci Tip (Type II) hata yapma olasılığını ifade eden istatistiksel parametredir.

Regresyon analizinde, yordayıcı ve yordanan değişkenlerin standartlaştırılması sonrasında elde edilen ve ölçüm birimlerinden bağımsız olarak değişkenlerin göreli önemini karşılaştırmaya olanak tanıyan standartlaştırılmış regresyon katsayısı.

I. Dünya Savaşı sırasında ABD Ordusu tarafından okuma-yazma bilmeyen veya İngilizceye hakim olmayan askerlerin zeka düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş sözel olmayan grup zeka testi formudur.

Yazılım veya psikometrik araçların nihai kullanıcılar tarafından gerçek dünya koşullarında test edildiği ön değerlendirme aşaması.

Olguları, süreçleri veya davranışları değer yargılarında bulunmadan veya ne olmaları gerektiğine karar vermeden, nesnel ve sistematik bir şekilde gözlemleyip kaydeden ampirik bilim dalı.

Değişkenleri manipüle etmeden veya neden-sonuç ilişkisi kurmadan, mevcut durumları, özellikleri veya değişkenler arasındaki ilişkileri haritalandırmayı amaçlayan ampirik bir araştırma yöntemidir.

Bir örneklem grubuna ait ham verilerin ana özelliklerini, herhangi bir genelleme yapmaksızın sayısal veya grafiksel olarak özetleyen istatistiksel prosedürler bütünü.

Bir veri setinin merkez noktasını tahmin eden ve bilgilerin nerede yoğunlaştığını gösteren, sıklıkla eksik veya kısmi verilere dayanılarak yapılan istatistiksel özet.

Bir testi oluşturan alt bileşen kümelerinden elde edilen puanların ortalama güvenilirliğidir.

İki veya daha fazla benzer göstergenin veya ifadenin, özellikle yapısal eşitlik modellemesinde örtük bir değişkeni ne kadar tutarlı bir şekilde temsil ettiğini ölçen iç tutarlılık katsayısı.

Bireylerin beceri, bilgi veya yetkinliklerinin bir bilgisayar aracılığıyla veya bilgisayar desteğiyle değerlendirildiği ölçme sürecidir.

Test maddelerinin, katılımcının gösterdiği yeterlilik düzeyine göre algoritma aracılığıyla anlık olarak zorlaştırıldığı veya kolaylaştırıldığı bilgisayar tabanlı ölçüm yöntemidir.

Fiziksel, doğal ve sosyal dünyanın yapısını ve davranışını sistematik gözlem, deney ve hipotez test etme süreçleriyle inceleyen disiplinler bütünü.

Verilerin organize ve sistematik olarak toplanması, yorumlanması ve doğrulanması için gereken varsayım, ilke ve prosedürler bütünü.

Anaokulundan lise son sınıfa kadar öğrencilerin sözel, nicel ve sözel olmayan alanlardaki soyut akıl yürütme ve problem çözme kapasitelerini ölçen çok aşamalı standart bir test bataryasıdır.

Veri setinde iki farklı tepe noktasının (modun) bulunduğu, frekansların bu iki merkez etrafında kümelendiği olasılık dağılımıdır.

Çocuklarda zeka gelişimini ve olası gerilikleri saptamak amacıyla geliştirilen, modern psikometrinin ve zeka testlerinin tarihsel temeli olan ilk pratik ölçek.

Yalnızca iki olası sonucu bulunan ve genellikle 0 ile 1 değerleriyle kodlanan kesikli olasılık değişkenidir.

Birbirinden bağımsız gözlemlerden oluşan bir seride, sadece iki olası değerden birini alabilen bir değişken için belirli bir sonuç kombinasyonunun gözlenme olasılığıdır.

Çok değişkenli veri analizinde hem değişkenleri hem de katılımcıları veya vakaları tek bir iki boyutlu grafik üzerinde eş zamanlı olarak gösteren çok yönlü bir görselleştirme aracıdır.

Bir olasılık dağılımının, rastgele bir değişkenin belirli bir değerden küçük veya o değere eşit olma olasılığını veren matematiksel fonksiyondur.

Veri setindeki belirli bir değere ve o değerden küçük olan tüm diğer değerlere ait oranların toplamını gösteren kümülatif istatistiksel ölçüdür.

Bir bağımlı değişken üzerindeki etkinin, iki bağımsız değişkenin ortak kombinasyonuna göre değiştiği istatistiksel durum.

Faktör analiziyle tespit edilen ve zekanın yedi temel üniter bileşeninden birini oluşturan bilişsel yetenek.

Araştırmacının kendi deneyleri veya ilk elden gözlemleri yoluyla doğrudan topladığı ham, işlenmemiş bilgi.

İki veya daha fazla bağımsız olayın aynı anda ya da arka arkaya birlikte gerçekleşme ihtimalini ifade eden istatistiksel ve olasılıksal bir metriktir.

Psikoloji disiplinindeki parçalanmışlığı gidermek amacıyla, ampirik bulguları entegre eden ve teorileri fizik modeline dayalı katı bir ampirisizm etrafında birleştirmeyi savunan meta-teorik yaklaşım.

Birden fazla bağımsız bağımsız tahminin ağırlıklı ortalaması alınarak elde edilen tek bir popülasyon parametresi tahminidir.

İstatistikte tam olarak 1 değerine veya oransal olarak yüzde yüze (1.00) karşılık gelen matematiksel terim.

John Stuart Mill'in beş ampirik kanunundan biri olup, iki olgu arasındaki niceliksel ortak değişimin nedensel bir ilişkiye işaret ettiğini savunan mantıksal tümevarım ilkesidir.

Biyolojik süreçler, tıp ve epidemiyoloji ile ilgili verilerin toplanması, incelenmesi ve yorumlanmasıyla ilgilenen uygulamalı istatistik dalıdır.

Araştırmaya katılan bireylerin, hedef sonuçla ilişkili belirli bir ortak özelliğe (kovaryat) göre homojen alt kümelere (bloklara) ayrılarak deneysel koşullara dağıtıldığı bir deneysel tasarım türüdür.

Deneysel çalışmalarda katılımcıların veya örneklem birimlerinin benzer özelliklerine göre homojen alt kümelere ayrılmasını sağlayan kontrol değişkeni.

Bireylerin sosyal açıdan hassas konulardaki önyargılarını ve örtülü tutumlarını, bilinçli kontrol mekanizmalarını baypas ederek ölçmek için geliştirilmiş deneysel bir değerlendirme prosedürüdür.

Çoklu karşılaştırmalarda Tip I hata oranını (yanlış pozitif) kontrol etmek amacıyla anlamlılık düzeyinin test sayısına bölünerek düzeltildiği bir istatistiksel test prosedürüdür.

Mevcut veri setinin kendi içinden yinelemeli örneklemler çekilerek parametre tahminlerinin yapıldığı, dışsal varsayımlara en aza bağımlı istatistiksel yeniden örnekleme yöntemi veya bilişsel gelişim mekanizması.

Regresyon modellerinde bağımsız değişkenlerin doğrusal varsayımını sağlamak amacıyla uygulanan üstel bir veri dönüştürme yöntemidir.

Anatomide vücudun uzun eksenini belirten, araştırmalarda ise aynı örneklemin uzun bir zaman dilimi boyunca takip edildiği gözlemsel yöntemi tanımlayan terim.

Aynı katılımcı grubunun veya değişkenlerin, belirli bir zaman aralığı boyunca tekrarlanan ölçümlerle incelendiği temel araştırma tasarımı.

Bir müdahalenin veya deneysel koşulun etkilerinin zaman içindeki kalıcılığını ve uzun vadeli seyrini incelemek amacıyla yürütülen ampirik araştırma tasarımıdır.

Aynı bireylerden ya da gözlem birimlerinden belirli bir zaman aralığında birden fazla kez elde edilen tekrarlı ölçüm bilgileri.

İstatistiksel analizlerde ve ölçüm modellerinde, bir değişken setini nitelendiren veya yapılandıran temel bileşen ya da faktör.

Bir construct'ı (yapıyı) ölçerken kullanılan boyutların veya eksenlerin sayısıdır.

Araştırma katılımcılarını belirlemek amacıyla mahalleler, sokaklar veya konutlar gibi önceden tanımlanmış coğrafi alanların örneklem kaynağı olarak seçildiği olasılıklı bir örnekleme yöntemidir.

Bir örneklemin rastgele iki alt gruba ayrılarak, aynı yapıları ölçmeyi amaçlayan anketin hafifçe farklılaştırılmış versiyonlarının her bir gruba uygulanması prosedürü.

Bir sayının veya değerin, genellikle 10'un kuvvetleri temel alınarak ifade edilen yaklaşık ölçeği veya kademesidir.

Bağımlı bir değişken ile zaman birimleri cinsinden tanımlanan bir bağımsız değişkenin çeşitli düzeyleri arasındaki matematiksel ve ampirik ilişki.

Anaokulundan 12. sınıfa kadar olan öğrencilerin temel akademik becerilerini ve altı farklı düşünme süreci kategorisini çoktan seçmeli alt testlerle değerlendiren standartlaştırılmış başarı testi bataryası.

Veri setlerini, bir dizi yordayıcı değişken kullanarak giderek daha küçük ve homojen alt gruplara ayıran ikili bir karar ağacı algoritmasıdır.

İstenmeyen özellikleri veya aşırı karmaşıklığı cezalandırmak amacıyla bir istatistiksel modelin veya indeksin değerini düşüren ağırlıklandırma mekanizması.

Çok değişkenli istatistiksel verileri stilize edilmiş insan yüzlerinin farklı özelliklerine haritalandırarak görselleştiren grafiksel bir tekniktir.

Değerlendiricinin, katılımcıların performansını veya yeteneklerini sürekli olarak aşırı olumsuz ve sert bir şekilde puanlamasına yol açan sistematik bir derecelendirme hatasıdır.

Aynı denek grubunun ikili (dikotom) kategorik verilere sahip üç veya daha fazla bağımlı ölçüm koşulunda, oranlar arasında anlamlı bir fark olup olmadığını inceleyen parametrik olmayan bir istatistiksel hipotez testidir.

Öğrencilerin akıl yürütme, problem çözme ve öğrenme kapasitelerini sözel, sayısal ve sırasal-şekilsel (non-verbal) alanlarda ölçen standartlaştırılmış bir yetenek testidir.

İki veya daha fazla gözlemcinin kategorik verileri sınıflandırırken gösterdiği uyum derecesini, şans eseri oluşabilecek uyumu hesaba katarak ölçen sayısal bir indekstir.

Eksik veri setlerindeki boşlukların, mevcut veri kümesiyle doğrudan ilişkili olmayan harici ve önceden belirlenmiş bir kaynaktan alınan değerlerle doldurulması yöntemi.

Regresyon analizinde, tek bir veri noktasının (gözlemin) modelin tahmin sonuçları üzerindeki etki derecesini ve kaldıraç gücünü ölçen istatistiksel bir metriktir.

Bir veya birden fazla bağımsız değişkenin, önceden belirli bir olasılık dağılımı varsayımı gerektirmeksizin, belirli bir olayın gerçekleşme zamanına etkisini inceleyen çok değişkenli bir yarı-parametrik istatistiksel modelleme tekniği.

İki veya daha fazla kategorik değişken arasındaki ilişkinin derecesini ve gücünü ölçen, 0 ile 1 arasında değer alan bir etki büyüklüğü istatistiğidir.

Bir testin veya ölçeğin maddelerinin ne derece homojen olduğunu ve ölçülmek istenen tek bir yapısal özelliği ne kadar tutarlı bir şekilde temsil ettiğini gösteren temel iç tutarlılık katsayısı.

Bir test veya ölçek içerisindeki maddelerin kendi aralarındaki korelasyonların ortalamasına dayanan, iç tutarlılığın ve güvenilirliğin en yaygın kullanılan indeksidir.

İlgi duyulan bir olguyu anlamak, açıklamak veya tahmin etmek amacıyla laboratuvar ya da doğal ortamlarda yürütülen nicel veya nitel araştırma soruşturması.

İleri düzey araştırmalarda, daha kapsamlı bir teoriye ulaşana dek geçici olarak kabul edilen ve ampirik testlere açık olan öncül önermedir.

Normal dağılımın grafiksel gösterimi olan; ortasında simetrik bir tepe noktası bulunan ve iki yana doğru azalan kuyruklara sahip istatistiksel eğri.

Bir testin farklı formları arasındaki eşdeğerliği sağlamak ve puanları karşılaştırılabilir kılmak amacıyla her iki gruba da ortak olarak uygulanan ortak soru seti.

Birinci değişkenin her bir değerinin, ikinci bir değişkenin her bir değeriyle ayrı ayrı çarpılmasıyla elde edilen değerler kümesidir.

Her bir katılımcının sıralı bir düzende birden fazla farklı tedavi ya da müdahaleyi sırayla aldığı, denek içi (within-subjects) özellik gösteren deneysel araştırma tasarımı.

İki veya daha fazla bağımsız değişkenin her bir düzeyinin, diğer bağımsız değişkenlerin tüm düzeyleriyle eksiksiz bir şekilde kombinlendiği deneysel araştırma deseni.

İki veya daha fazla değişkenin, aynı örneklem üzerinde ardışık zaman dilimlerinde ölçülerek aralarındaki karşılıklı nedensellik yönünü incelemeye olanak tanıyan boylamsal araştırma yöntemidir.

Gözlemlerin veya bireylerin, iki ya da daha fazla değişkenin ortak özelliklerine göre bir satır ve sütun kesişim matrisine (genellikle olasılık veya kontingans tablosu) yerleştirilmesi.

İki veya daha fazla kategorik değişkenin ortak frekans dağılımını gösteren iki boyutlu istatistiksel matris.

İki veya daha fazla kategorik değişkenin ortak frekans dağılımını incelemek ve değişkenler arasındaki olası ilişkileri görselleştirmek için kullanılan iki boyutlu istatistiksel matris.

İki bağımsız olayın aynı anda veya ardarda gerçekleşme ortak olasılığının, her iki olayın ayrı ayrı olasılıklarının çarpımına eşit olduğunu belirten olasılık kuralı.

İki veya daha fazla sayı kümesindeki karşılıklı elemanların birbiriyle çarpılması ve elde edilen tüm bu bireysel çarpım sonuçlarının toplanmasıyla elde edilen matematiksel değer.

İki veya daha fazla yordayıcı değişkenin bağımlı değişken üzerindeki ortak etkilerini, aralarındaki etkileşimi de hesaba katarak çarpımsal olarak inceleyen istatistiksel yaklaşım.

Bir müdahalenin etkilerini test etmek amacıyla, uygulanan tedavinin bir veya daha fazla dönemde kasıtlı olarak ortadan kaldırıldığı deneysel araştırma modelidir.

Sıralanmış bir veri setini yüzde yirmibeşlik dört eşit parçaya bölen üç temel istatistiksel kesim noktasıdır.

Veri setinin %50'sini kapsayan ve üçüncü çeyrek ile birinci çeyrek arasındaki fark olarak tanımlanan istatistiksel yayılım ölçüsü.

Bir veri setindeki birinci ve üçüncü çeyrekler arasındaki mesafenin yarısına eşit olan, aşırı uç değerlerden etkilenmeyen bir yayılım ölçüsüdür.

Laboratuvar ortamında kurulan nedensel çıkarımların, temsil etmeyi amaçladığı gerçek yaşam deneyimlerine ne ölçüde uyarlanabileceğini gösteren metodolojik ölçüt.

Örneklem verilerinden elde edilen bulguların evrene genellenebilirliğini ve hipotezlerin geçerliliğini olasılıksal olarak değerlendiren istatistiksel prosedürlerin bütünü.

Sınırlı bir örneklem verisinden elde edilen bulguların, kontrol edilen hata paylarıyla birlikte daha geniş bir anakütleye genellenmesini sağlayan matematiksel ve olasılıksal teknikler sınıfı.

Araştırmada ilk aldatmanın ardından yapılan sahte bir bilgilendirme (debriefing) sürecinin, aslında deneyin manipülasyonunun ikinci bir katmanı olarak kullanılmasadır.

Parametre tahminlerinin ve standart hataların önyargısını (bias) azaltmak amacıyla, ilk örneklem seti üzerinden ikinci bir yeniden örnekleme döngüsünün gerçekleştirildiği yinelemeli bir istatistiksel simülasyon prosedürüdür.

Parapsikoloji deneylerinde, katılımcının tek bir hedef uyarıcı için birden fazla tahmin yapması ve en sık tekrarlanan tahminin nihai yanıt olarak kabul edilmesi yöntemi.

🔹 1. (MDS): Nesneler veya değişkenler arasındaki mesafeleri veya benzerlikleri düşük boyutlu bir uzayda görselleştirmek için kullanılan bir dizi istatistiksel teknik. 🔹 2. (multidimensional scaling): Uyarıcılar arasındaki algısal benzerlikleri, benzer olanları uzamsal olarak birbirine yakın, farklı olanları ise uzak konumlandırarak görselleştiren bir veri indirgeme ve ölçekleme yöntemidir.

Tek bir özellik veya nitelikle tam olarak açıklanamayan karmaşık bir yapının, birden fazla bileşen veya boyutu barındırma niteliği.

İkiden fazla bağımsız veya bağımlı değişkenin aynı anda incelendiği istatistiksel yaklaşım.

Birden fazla bağımlı ve bağımsız değişken arasındaki karmaşık ilişkileri aynı anda inceleyen araştırma tasarımıdır.

Birden fazla değişken üzerinde elde edilen skorların eşzamanlı olarak sergilediği olasılık veya frekans dağılımı.

Bir dizi değişkenin ortaklaşa olarak, uç değerlerden arınmış ve çan eğrisinin çok boyutlu uzaydaki karşılığı olan simetrik bir dağılım sergilemesi durumudur.

Bir veya daha fazla ortak değişkenin (kovaryatın) etkisini kontrol ederek, birden fazla bağımlı değişken üzerinde gruplar arası anlamlı farklar olup olmadığını inceleyen gelişmiş bir parametrik istatistiksel prosedürdür.

Birden fazla bağımlı değişkenin aynı anda incelenerek iki veya daha fazla grubun ortalamaları arasında anlamlı bir fark olup olmadığını test eden istatistiksel prosedür.

Olasılık yoğunluk fonksiyonunda veya veri kümesinde birden fazla en yüksek frekans değerine (tepe noktasına) sahip olan istatistiksel dağılım türüdür.

İki veya daha fazla özelliğin, her birinin en az iki farklı yöntemle ölçülmesi suretiyle yapı geçerliliğini incelemeye yarayan analitik bir prosedürdür.

Birden fazla sürekli rastgele değişkenin eş zamanlı olarak çan eğrisine benzer, çok boyutlu bir olasılık dağılımı sergilediği istatistiksel model.

Eksik veri setlerindeki kayıp değerlerin yerine olasılıksal simülasyonlar yoluyla birden fazla olası değer atayarak parametre tahminlemesi yapan gelişmiş bir istatistiksel yöntemdir.

İkiden fazla kategorik çıktı değişkeni ile bir dizi yordayıcı değişken arasındaki ilişkiyi inceleyen ve bireyleri doğru kategorilere sınıflandırmayı doğrulayan çok değişkenli bir istatistiksel prosedür.

Çoklu regresyon analizinde, bağımsız değişkenlerin kendi aralarında yüksek derecede doğrusal ilişki sergilemesi durumu.

Tek bir yordanan değişken ile iki veya daha fazla yordayıcı değişken arasındaki doğrusal ilişkinin gücünü ve yönünü ölçen, -1 ile +1 arasında değer alan istatistiksel indeks.

Varyans analizi (ANOVA) sonrasında elde edilen anlamlı küme farklarının hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek amacıyla kullanılan istatistiksel prosedürler bütünü.

Psikolojik testlerde yapı geçerliğini (construct validity) değerlendirmek amacıyla, birden fazla özelliğin birden fazla farklı yöntemle ölçüldüğü korelasyon matrisidir.

Kategorik ve sürekli bağımsız değişkenlerin bir bağımlı değişken üzerindeki etkilerini, doğrusal regresyon çerçevesinde incelemek için kullanılan çok değişkenli bir istatistiksel analiz yöntemidir.

Bireyin tek bir genel zeka puanı yerine, birbir relativement bağımsız geniş bir işlev yelpazesindeki yetenek profilini ölçmek için tasarlanmış ayrı testler bataryası.

İlgi odağı olan temel yapı veya özelliğin ölçülmesinde birden fazla prosedürün veya veri toplama aracının eş zamanlı olarak kullanıldığı araştırma tasarımıdır.

Niteliksel veya kategorik değişkenlere ait verilerin, aralarında boşluklar bulunan farklı yükseklikteki çubuklar aracılığıyla görselleştirildiği grafik türüdür.

Bir olasılık dağılımının asimetrisini (çarpıklığını) veya sivrilik derecesini (basıklığını) indeksleyen istatistiksel ölçüttür.

Popülasyonun ana kütle dağılımına (örneğin normal dağılım varsayımına) ilişkin herhangi bir parametrik ön varsayım gerektirmeyen istatistiksel hipotez testi.

Klinik araştırmalarda katılımcıların bir çalışmaya uygunluğunu belirlemek, örneklem homojenliğini sağlamak ve dış değişkenleri kontrol altında tutmak için kullanılan metodolojik filtreleme koşulları.

Boyut, değer veya ölçümlerde görülen, genellikle kalıtsal özelliklerden ziyade çevresel faktörlere bağlı olan rastgele ve geçici değişimler.

Bir veya daha fazla katılımcının süregiden davranışlarının, canlı olarak veya kayıt ortamları üzerinden sistematik araçlarla kaydedilme ve değerlendirilme süreci.

Bir veya birden fazla bireyin belirli bir zaman dilimi içinde sergilediği davranışların gözlemlenip kaydedilmesini içeren sistematik veri toplama yöntemi.

Yazılı materyallerde belirli değerlere atıfta bulunan tüm ifadelerin görünme sıklığını sistematik olarak belgeleyen bir içerik analizi türüdür.

Bir program değerlendirmesinin yapılabilirliğini, amaçlarını ve veri toplama kapasitesini, resmi bir değerlendirme süreci başlamadan önce test eden nitel bir ön inceleme yöntemi.

Bir program değerlendirme sürecinin biçimlendirici veya özetleyici nitelikteki temel amaç ve odak noktaları.

Bir araştırmanın veya programın etkililiğini, çıktarlarini ve hedeflerine ulaşma derecesini ölçmek için kullanılan standartlaştırılmış ölçütler bütünü.

Bir değişkenin belirli bir zaman birimindeki değişim miktarının, değişim öncesindeki başlangıç değerine bölünmesiyle elde edilen matematiksel oran.

Aynı bireylerden veya nesnelerden iki farklı zaman noktasında (genellikle bir müdahale öncesi ve sonrası) elde edilen ölçümler arasındaki sayısal fark.

🔹 1. (variable): Bir deneyde manipüle edilebilen ya da ölçülebilen, farklı kategoriler, düzeyler veya değerler alabilen herhangi bir özellik veya durum. 🔹 2. (variate): Belirli bir değişkenin aldığı özel bir değer veya rastgele değişkenin kendisi.

Davranış veya duygulardaki değişimlere açık olma durumu ve bir popülasyondaki bireylerin istatistiksel olarak birbirinden farklılaşma derecesidir.

Farklı koşullarda, durumlarda veya ölçümlerde aynı işlevselliği, geçerliliği ya da dağılım özelliğini koruma kapasitesi.

Aldatmayı içeren psikolojik araştırmalara katılan kişilere, çalışmanın gerçek amacını ve kandırıldıklarını açıklama sürecidir.

Kişisel ilişkilerin ve baskın kişiliklerin yönlendirici etkilerini ortadan kaldırarak uzmanlar arasında yapılandırılmış geri bildirim döngüleriyle grup fikir birliği sağlama yöntemi.

Matematiksel ve istatistiksel analizlerde bir parametrenin veya değişkenin miktarındaki değişimi ya da farkı simgeleyen ölçüt.

İnsan popülasyonlarının büyüklüğünü, coğrafi dağılımını, yaş-cinsiyet yapısını ve büyüme eğilimlerini istatistiksel yöntemlerle inceleyen bilim dalıdır.

İnsan popülasyonlarının büyüklüğü, dağılımı, yoğunluğu, yaş, cinsiyet, göç ve ölüm oranları gibi istatistiksel özelliklerini inceleyen sistematik araştırma yöntemidir.

Bir araştırmaya katılan bireyin sosyolojik, mesleki ve eğitimsel verileri ile çalışmanın kontrollü ortamı dışında deneyimlediği ve iç geçerliği tehdit edebilecek olaylar bütünü.

Her bir katılımcının bağımsız değişkenin tüm koşul veya düzeylerine eksiksiz olarak maruz kaldığı deneysel tasarımlarda kullanılan bağımsız değişken.

Boylamsal ve deneysel araştırmalarda, katılımcıların çeşitli nedenlerle zamanla çalışmadan çekilmesi veya takibinin yitirilmesi durumu.

Bir araştırma katılımcısının, deney ortamındaki beklentileri algılayarak benimsediği tutarlı davranış kümesidir.

Bir bireyin araştırma prosedürlerine aşina olması ve bu durumun bir çalışmadaki katılımcı olarak sergilediği davranışları istem dışı manipüle etmesi.

Araştırma katılımcılarının deney süreçlerine ve amaçlarına dair sahip oldukları ön bilgilerin, deneysel koşullara verdikleri yanıtları istem dışı etkilemesi durumu.

Aynı katılımcı grubunun deneysel çalışmanın tüm koşul veya müdahalelerine sırayla tabi tutulduğu ve ölçümlerin bu grup üzerinden karşılaştırıldığı deneysel desen.

Her bir katılımcının yalnızca tek bir deneysel koşula veya gruba atandığı ve veri analizi için tek bir ölçüm skoru sağladığı araştırma deseni.

Bir deneysel manipülasyonun veya müdahalenin doğrudan uygulandığı ve bağımsız gözlemlerin elde edildiği temel nesne veya sistem.

Teoriye dayanan, belirli koşullar altında gözlemlenecek olası bir sonucu öngören ve ampirik olarak test edilebilir önermedir.

Değişkenler arasındaki nedensel ilişkileri saptamak amacıyla, kontrollü koşullar altında bağımsız değişkenin manipüle edilip bağımlı değişken üzerindeki etkisinin ölçüldüğü sistematik araştırma yöntemidir.

Birden fazla istatistiksel karşılaştırmanın yapıldığı bir araştırmanın tamamında, en az bir Tip I hatası (alfa hatası) yapma olasılığı.

Bağımlı değişken üzerindeki etkisini gözlemlemek amacıyla araştırmacı tarafından manipüle edilen bağımsız değişken düzeyidir.

Araştırmacının kendi hipotez veya beklentilerini bilinçsiz ipuçlarıyla katılımcılara aktararak onların yanıtlarını istemeden manipüle etmesi ve sonuçları kendi arzu ettiği yöne çarpıtması durumu.

Araştırmacının katılımcılarla etkileşimi veya gözlem, ölçüm ve analiz süreçlerindeki istem dışı hataları yoluyla araştırma sonuçlarını kendi beklentileri doğrultusunda istemeden manipüle etmesi durumu.

Bir araştırmacının kontrollü bir çalışmayı yürütme veya yorumlama biçiminde, zamanla bilinçdışı olarak gerçekleşen ve sonuçlarda sistematik hataya yol açan kademeli sapma.

Araştırmacının beklenti, inanç veya arzularının, araştırma sürecini, veri toplama aşamasını veya sonuçların yorumlanmasını bilinçdışı bir şekilde manipüle etmesiyle ortaya çıkan sistematik sapmadır.

Laboratuvar ortamında yürütülen araştırmalarda, katılımcı ve araştırmacı etkileşiminden doğan artefaktların ve sosyal dinamiklerin incelenmesidir.

Katılımcıların koşullara seçkisiz (randomize) atandığı ve değişkenlerin sistematik olarak manipüle edilerek nedensellik çıkarımı yapılmasını sağlayan araştırma yöntemi.

Bir deneyde bağımsız değişkenin düzeylerinin araştırmacı tarafından sistematik olarak değiştirilmesi ve kontrol edilmesi süreci.

Bilimsel bir araştırmada geçerli nedensellik sonuçlarına ulaşmak amacıyla katılımcı seçimi, değişken manipülasyonu ve dışsal etkilerin minimize edilmesini sistematik olarak planlayan metodolojik çerçevedir.

Kontrollü bir laboratuvar araştırmasının katılımcılar için anlamlı ve ilgi çekici olma derecesi; onların spontane ve doğal tepkiler vermesini tetikleme kapasitesi.

Araştırma kapsamında bağımsız değişkenin manipülasyonuna doğrudan maruz kalan katılımcılar kümesi.

Araştırmacının bağımsız değişkenleri manipüle etmediği veya katılımcıları tedavi koşullarına rastgele atamadığı araştırma projelerini ifade eden sıfat.

Bağımsız ve bağımlı değişkenler arasındaki nedensellik bağını saptamak amacıyla kontrollü koşullar altında yürütülen sistematik bilimsel araştırma prosedürü.

Her bir deneysel koşulda elde edilen gözlem veya ölçüm sayısının eşit olduğu her türlü araştırma düzenidir.

Tekrarlalı ölçüm tasarımlarında sıra ve taşıma etkilerini dengelemek amacıyla her koşulun her sırada ve diğer tüm koşullardan önce/sonra eşit sayıda yer aldığı özel bir deneysel matris düzenlemesidir.

Her olası yanıt kategorisinin veya maddesinin, psikometrik düzlemde doğrudan zıttı olan bir karşılığını barındıran ölçüm aracı.

İki matematiksel veya istatistiksel ifadenin birbirine eşit olduğunu belirten biçimsel ifade.

Bireylerin belirli bir eğitim müfredatını tamamlayıp tamamlamadığına bakılmaksızın mevcut akademik bilgi ve beceri seviyelerini değerlendiren standartlaştırılmış ölçme aracı.

Araştırmacının, belirli bir sonucun veya bağımlı değişkenin üzerindeki etkisini ya da ilişkisini saptamak amacıyla doğrudan manipüle ettiği bağımsız değişkendir.

Sıralı bir süreklilik üzerinde göreceli bir konumu ifade eden değer veya verilerin belirli bir düzene göre dizilimini belirten matematiksel ve istatistiksel terim.

Bireylerin tutumlarını, davranış sıklıklarını veya niteliksel özelliklerini sayısal bir boyutta puanlamak için kullanılan standartlaştırılmış ölçüm aracı.

Bir veri setindeki en üstteki yüzde 10'luk dilim ile en alttaki yüzde 10'luk dilim arasındaki farkı ölçen yayılım istatistiğidir.

Çıktının tam olarak ve hatasız bir şekilde belirlenebildiği, hata terimi barındırmayan matematiksel fonksiyondur.

Gelecekteki durumlarının hiçbir olasılıksal rastgelelik içermeyecek şekilde, başlangıç koşullarından kesin bir matematiksel veya yasalı bağla türetildiği sistem dinamikleri.

Bayesgil model seçimi ve karşılaştırması için kullanılan, model uyumu ile model karmaşıklığını (etkin parametre sayısını) dengeleyen bir bilgi kriteridir.

Farklı alt gruplardan (örneğin cinsiyet veya kültür) aynı yetenek düzeyine sahip bireylerin, bir test maddesini farklı doğru yanıtleme olasılıklarına sahip olma durumu.

Değerlendirilen programın kadrolu tam zamanlı çalışanı olmayan, program değerlendirmesini tarafsızlığı sağlamak amacıyla dışarıdan yürüten bağımsız uzman.

Araştırılan hipotezin doğrudan odak noktası olmayan ancak bağımlı değişken üzerinde potansiyel etki yaratarak sonuçları manipüle edebilen harici faktör.

Bir araştırmada elde edilen bulguların, örneklemin ötesine geçerek farklı popülasyonlara, durumlara ve zaman dilimlerine ne derece genellenebileceğinin ölçütüdür.

Değeri incelenen modelin veya sistemin dışındaki faktörler tarafından belirlenen bağımsız değişkendir.

Bir ölçüm aracının, zaman içinde veya farklı gözlemciler arasında uygulandığında tutarlı sonuçlar verme derecesi.

Deneysel katılımcıların iki farklı test koşulu veya hedef türü arasında, şans seviyesinin üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir performans farkı sergilemesi durumu.

Bir test bataryasının iki ya da daha fazla farklı kriter görevindeki başarıyı ayırt etme doğruluğu veya geçerlik katsayılarının demografik ya da kültürel alt gruplar arasında anlamlı düzeyde farklılaşması durumu.

Yalnızca iki olası değerden birini (genellikle 0 veya 1) alabilen, bir gözlemin iki kategoriden hangisine ait olduğunu belirten kategorik değişken.

Önceden tanımlanmış gruplar arasındaki farkları öngörmek ve gözlemleri bu gruplara doğru bir şekilde sınıflandırmak amacıyla nicel değişkenlerin doğrusal kombinasyonunu kullanan çok değişkenli istatistiksel bir yöntemdir.

Araştırmacının bağımsız değişkeni manipüle edemediği, bunun yerine doğanın veya sosyal hayatın olağan akışı içinde kendiliğinden oluşan durumları gözlemleyerek karşılaştırma yaptığı yarı deneysel araştırma deseni.

Araştırmacının laboratuvar kontrolü veya değişken manipülasyonu olmaksızın, katılımcıların günlük yaşam alanlarındaki davranışlarını doğal akışı içinde izleyip kaydetmesi yöntemi.

İki değişkenin aynı yönde eşzamanlı değişim gösterdiği, biri artarken diğerinin de arttığı (veya biri azalırken diğerinin de azaldığı) matematiksel ve istatistiksel bağıntı türüdür.

Katılımcının sunulan ifade, sözcük veya önermelere yalnızca 'doğru' veya 'yanlış' şeklinde ikili bir yanıt vermek zorunda olduğu psikometrik test formatıdır.

Araştırmacının herhangi bir değişkeni manipüle etmeden veya deneklere soru sormadan, davranışları olduğu gibi izleyerek ya da dinleyerek veri toplama yöntemi.

İki değişkenin eş zamanlı olarak aynı yönde (birlikte artarak ya da azalarak) hareket ettiği istatistiksel ve matematiksel birliktelik.

Bir veya daha fazla bağımsız değişkenin, araya herhangi bir aracı (mediatör) değişken girmeksizin, doğrudan bir veya daha fazla bağımlı değişkenle olan ilişkisini inceleyen istatistiksel temsil.

Orijinal bir çalışmanın bulgularının güvenilirliğini test etmek amacıyla, benzer koşullar altında yeni verilerle veya aynı verilerle yeni çalışmalar yürüterek araştırmayı birebir tekrarlama süreci.

🔹 1. (corroboration): Bir teoriye, olguya veya iddiaya destek sağlayan kanıtların sunulması ve bu iddiayı güçlendirme süreci. 🔹 2. (verification): Bir ifadenin, sonucun veya hipotezin doğruluğunu ya da kesinliğini ampirik veriler ve nesnel yöntemlerle sınama süreci.

Önceden var olan bir veya daha fazla hipotezi test etmek amacıyla yürütülen bilimsel araştırma yaklaşımıdır.

Gözlenen değişkenler arasındaki ilişkilerin, önceden belirlenmiş teorik hipotezlere ve gizil (latent) faktörlere dayanıp dayanmadığını test etmek için kullanılan ileri düzey istatistiksel yöntem.

Önceden tanımlanmış hipotezleri ve araştırma sorularını test etmek amacıyla katı istatistiksel prosedürlerin uygulandığı analitik yaklaşım.

Bir ölçümün veya performans çıktısının sistematik hata veya yanlılıktan arınmışlık derecesi; ölçülen değerin gerçek değere olan yakınlığı.

İki değişken arasındaki ilişkinin sabit bir oranda değiştiğini ve grafiksel düzlemde kusursuz bir doğru oluşturduğunu ifade eden matematiksel ve istatistiksel tanım.

Ham veri setlerinin toplama, çıkarma, çarpma veya bölme gibi sabit matematiksel işlemlerle doğrusal bir denkleme (örn. y = a + bx) uyarlanması süreci.

İki değişken arasındaki birleşimin, regresyon analizi uygulandığında ve bir grafiğe döküldüğünde düz bir çizgi oluşturduğu istatistiksel ilişki biçimi.

İki değişken arasındaki ilişkinin doğrusal bir model sergileme derecesini ve yönünü nicel olarak ifade eden istatistiksel ölçüttür.

Bağımsız değişkendeki (x) birim değişimlerin, bağımlı değişkende (y) sabit bir oranla değil, değişken düzeyine bağlı olarak dalgalanan veya yön değiştiren miktarlarda etki yarattığı istatistiksel ilişki biçimi.

Karmaşık veya eğrisel ilişkileri içeren bir sistemi, belirli bir çalışma aralığında doğrusal denklemlerle yaklaşık olarak temsil etme matematiksel işlemidir.

Belirli bir zaman diliminde (genellikle aynı yıl veya yıl aralığında) doğan bireylerin oluşturduğu ve yaşam boyu izlendiği epidemiyolojik ve istatistiksel çalışma evreni.

Yapısal eşitlik modellemesinde, iki değişken arasındaki korelasyonun araya giren üçüncü bir değişken (aracı değişken) aracılığıyla kurulduğu ilişki biçimi.

Doğrudan değerlendirilemeyen bir değişkeni temsil etmek amacıyla, onunla ilişkili başka bir değişken üzerinden veri toplama yöntemi.

Bireylerin tutum veya inançlarını doğrudan kendi beyanlarına başvurmadan, davranışsal veya fizyolojik göstergeler aracılığıyla değerlendiren psikometrik prosedür.

Yayımlanmamış negatif veya anlamsız sonuçlu araştırmaların literatürden dışlanması nedeniyle, meta-analizlerin ve yayın havuzlarının yanlı sonuçlar üretmesi durumu.

Meta-analizlerde yayın yanlılığını test etmek amacıyla, mevcut anlamlı etki büyüklüğünü sıfırlamak için gereken yayınlanmamış sıfır sonuçlu çalışmaların sayısını hesaplayan istatistiksel yöntem.

Belirli bir değişkenin zaman serisi verileri içinde ortaya çıkan, düzenli aralıklarla veya düzensiz dalgalanmalarla kendini tekrarlayan belirgin örüntü.

Belirli zaman aralıklarında veya periyotlarda yinelenen belirgin kalıplar sergileyen, özellikle zaman serisi analizinde kullanılan bilgi seti.

Görünüş, form, işlev veya yapıda meydana gelen her türlü yapısal ya da matematiksel değişim.

Bireysel ve zamansal varyasyonları kontrol altına almak için katılımcıların birden fazla deneysel koşula belirli bir dönüşümlü örüntüyle atandığı bir denek içi araştırma desenidir.

Kategorik ve çok boyutlu verileri sayısal uzayda görselleştirmek ve analiz etmek için kullanılan bir çok değişkenli istatistiksel teknik.

Kruskal-Wallis varyans analizinin ardından hangi gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğunu belirlemek amacıyla kullanılan parametrik olmayan bir post-hoc testidir.

Üç veya daha fazla örneklem arasındaki farkların anlamlılığını test ederken Tip I hata oranını kontrol eden, karşılaştırmaların bağımsız olduğunu varsayan güçlü bir çoklu karşılaştırma düzeltme tekniğidir.

Zaman serisi verilerinde ortalama, varyans ve otokorelasyon yapısının zaman içinde değişmeyerek sabit kalması özelliği.

Bireylerin davranışlarını laboratuvar ortamı yerine, yapaylıktan uzak birkaç farklı gerçek yaşam bağlamında gözlemleme araştırma yöntemidir.

Herhangi bir tümevarımsal veya tümdengelimsel kuramsal çerçeve olmaksızın, yalnızca ampirik gözlem yapma ve veri toplama odaklı bilimsel yaklaşım.

Bir modelin veya istatistiksel çıktının, girdi değişkenlerindeki potansiyel değişimlerden ne ölçüde etkilendiğini değerlendiren analitik yöntem.

Bir deneysel durumun, katılımcıların günlük yaşamda karşılaştıkları doğal koşullara ve olaylara benzeme derecesidir.

İki değişken arasındaki ilişkiyi gösteren grafikteki ani dalgalanmaların ve düzensizliklerin arındırılarak temel eğilimin ortaya çıkarıldığı grafiksel gösterim.

Bir yordayıcı veya bağımsız değişkenin, diğer bir veya birden fazla değişkenin etkisi istatistiksel olarak arındırıldıktan sonra bağımlı değişken üzerindeki net etkisidir.

Modeldeki bağımsız değişken sayısı ve örneklem büyüklüğü hesaba katılarak düzeltilmiş çoklu korelasyon katsayısı.

🔹 1. (adj R2): Regresyon modeline eklenen her yeni bağımsız değişkenin modelin uyum iyiliğini yapay olarak şişirmesini cezalandırarak, model karmaşıklığını dengeleyen istatistiksel bir uyum ölçüsüdür. 🔹 2. (adjusted R2): Çoklu regresyon modellerinde, modeldeki bağımsız değişken sayısının ve örneklem büyüklüğünün serbestlik derecelerine göre uyarlanmasıyla elde edilen ve evrendeki gerçek varyans açıklama oranını tahmin eden düzeltilmiş determinasyon katsayısı. 🔹 3. (R2adj): Çoklu doğrusal regresyon modellerinde, modele eklenen her yeni bağımsız değişkenin modelin açıklayıcılığını yapay olarak artırmasını cezalandıran ve model uyumunu daha gerçekçi değerlendiren istatistiksel bir katsayıdır.

İki başka değişken arasındaki ilişkinin yönünü ya da gücünü değiştiren, etkileşimsel rol oynayan bağımsız değişken.

Bir yordayıcı ile sonuç değişkeni arasındaki ilişkinin yönünü veya gücünü değiştiren veya etkileyen üçüncü bir değişkenin (düzenleyicinin) varlığını gösteren istatistiksel olgu.

Deneysel bir desende incelenen bağımsız değişkenin miktarını, büyüklüğünü veya kategorisini belirten spesifik koşul veya değer.

Belirli bir aralıktaki tüm olası değerlerin veya sonuçların gerçekleşme olasılığının tamamen eşit olduğu teorik sürekli veya kesikli olasılık dağılımı.

1947 yılında kurulan ve adil ile geçerli değerlendirmeler, araştırmalar yoluyla eğitimde kaliteyi ve eşitliği ilerletmeyi amaçlayan kar amacı gütmeyen kuruluş.

Matematiksel ve istatistiksel düzlemlerde dik açılı (90 derece) olmayan eksen yapısını ve buna bağlı olarak değişkenler arası korelasyon varlığını betimleyen analitik terim.

Faktör analizinde, faktörler arasında korelasyon bulunduğunda kullanılan ve eksenlerin 90 dereceden farklı bir açıyla kesişmesine izin vererek daha gerçekçi bir veri yapısı sunan dönüştürme sistemidir.

Bir grafikteki doğrunun dikliğini veya yataylığını ifade eden, y eksenindeki değer değişiminin x eksenindeki birim değişimine oranını gösteren istatistiksel parametre.

Çocuğun eğitimsel yaşının kronolojik yaşına bölünmesi ve yüz ile çarpılmasıyla elde edilen akademik gelişim oranı.

Öğrenci yeteneklerini, bilgi düzeyini ve kazanımlarını değerlendirmek amacıyla testlerin geliştirilmesi ve uygulanması sürecidir.

Bir bireyin akademik başarı düzeyinin, standartlaştırılmış normlara göre hangi yaş grubunun ortalamasına denk geldiğini gösteren gelişimsel gösterge.

Bireylerin akademik bilgi düzeyini, öğrenme potansiyelini, becerilerini ve bilişsel yetkinliklerini ölçmek amacıyla standartlaştırılmış yöntemlerle uygulanan değerlendirme araçlarıdır.

Bir bireyin akademik başarı düzeyinin, standartlaştırılmış testler aracılığıyla kronolojik yaşına oranla ifade edilen karşılığı.

Bir iki boyutlu grafikte, bir eğrinin altında kalan entegre alanı ifade eden, istatistikte ve farmakokinetikte yaygın olarak kullanılan bir metrik.

Verilen bir veri setini minimum hata payıyla ve en yüksek doğrulukla grafiksel olarak temsil eden bir matematiksel fonksiyon veya eğri elde etme istatistiksel süreci.

Değişkenler arasındaki ilişkinin tek yönlü artış veya azalış göstermeyip, belirli bir eşikten sonra yön değiştirdiği eğrisel örüntüyü ifade eder.

Bağımlı değişken ile bir veya daha fazla bağımsız değişken arasındaki ilişkinin doğrusal olmadığı, veri düzleminde bir eğri ile temsil edildiği istatistiksel modelleme yöntemidir.

Bireylerin kendileri yerine, popülasyonların veya toplulukların düzeyinde yürütülen istatistiksel analizlere dayanan araştırma tasarımı.

Gruplara ait istatistiksel bulguların, o grubun bireylerine hatalı bir şekilde atfedilmesiyle oluşan metodolojik çıkarım hatası.

Parapsikoloji deneylerinde, katılımcının ters çevrilmiş bir destedeki üst kartın sembolünü tahmin etmek için beş olası konumlardan birini işaretlemesi ve kartın kontrol için yüzü kapalı şekilde bu konuma yerleştirilmesi yöntemi.

Denysel koşulların alt kümelere bölündüğü ve her bloğun tüm işlemleri içermediği, katılımcı yorgunluğunu ve hata varyansını azaltmayı amaçlayan deneysel desen.

Deney düzeneğinde sıra etkilerini kontrol etmek amacıyla, tüm olası işlem sıralarının yalnızca sınırlı ve dengeli bir alt kümesinin kullanıldığı yöntemdir.

İstatistiki analizlerde eksik verilerle başa çıkmak için kullanılan, her bir analiz veya test için veri setindeki tüm mevcut ve eksik olmayan gözlemleri hesaba katan yöntemdir.

Tamamen ayrı, birbirini dışlayan ve bağdaşmaz olma durumu.

Mevcut ve bilinen veri aralığının dışındaki bilinmeyen değerleri, elde edilen trendlere dayanarak tahmin etme ve yansıtma süreci.

Daha küçük parçalara indirgenemeyen yapısal birim, bileşen ya da belirli bir kümenin, sınıfın tekil üyesi.

Bir veri setindeki değişkenler arasındaki ilişkileri en yüksek doğrulukla açıklayan ve gözlenen değerler ile tahmin edilen değerler arasındaki farkı minimuma indiren teorik model veya örüntü.

Regresyon analizinde ve istatistiksel modellemede, gözlemlenen gerçek değerler ile modelin öngördüğü beklenen değerler arasındaki kare farkların toplamını en aza indirme prensibi.

Bağımlı değişken ile bir veya daha fazla bağımsız değişken arasındaki ilişkiyi tanımlamak için, gözlenen değerler ile modelin öngördüğü değerler arasındaki kare farkların toplamını minimize eden bir regresyon analizi türüdür.

Dışsal ve bağımsız verileri hesaba katmaksızın, yalnızca belirli bir sistemin veya alanın kendi içsel özelliklerine dayanan araştırmadır.

Etnografik ve ilişkisel araştırmalarda, incelenen grup, topluluk veya kültür hakkında derinlemesine uzmanlık bilgisi sağlayan kaynak kişidir.

Bilimsel araştırmalarda ve klinik değerlendirmelerde özelliklerin ölçülmesi veya deneylerin kontrol edilmesi amacıyla araç, gereç ve testlerin oluşturulması ve kullanılması süreci.

Hekim, hastane ve yan hizmetleri tek bir çatı altında operasyonel ve klinik olarak birleştiren organize sağlık hizmeti sunum yapısıdır.

Elimizdeki bilinen veri noktalarından yararlanarak, bu noktaların arasında kalan ancak değeri bilinmeyen ara noktaların istatistiksel veya matematiksel olarak tahmin edilmesidir.

Bireylerin motivasyonel yönelimlerini ve kişisel gereksinimlerini Henry Murray'in psikolojik ihtiyaçlar teorisine dayalı olarak ölçen objektif bir kişilik envanteridir.

Bir sistemdeki grup ortalamasının, tek bir birimin uzun zamana yayılmış zaman serisi ortalamasına eşit olduğunu belirten matematiksel ve istatistiksel ilke.

Gözlemcinin veya değerlendiricinin bireyleri değerlendirirken aşırı hoşgörülü davranması ve performanslarını hak ettiklerinden sürekli olarak daha olumlu puanlamasıyla ortaya çıkan sistematik bir hata türüdür.

Araştırılan ana bağımlı değişken üzerinde potansiyel etkisi bulunan ancak doğrudan incelenmeyen odak dışı değişken.

🔹 1. (alternate form): Aynı testin farklı versiyonlarını oluşturmak amacıyla, içerik, madde sayısı, faktör yükleri ve ölçüm hataları bakımından birbirine denk tasarlanmış alternatif soru setleridir. 🔹 2. (comparable form): Psikolojik ve eğitimsel testlerde, aynı yapıyı veya özelliği ölçmek amacıyla geliştirilmiş, içerik, zorluk derecesi ve istatistiksel özellikleri açısından orijinal testle eşdeğer olan alternatif ölçüm aracı.

🔹 1. (alternate-forms reliability): Bir testin aynı özelliği ölçen iki veya daha fazla eşdeğer formu arasındaki korelasyon katsayısı yoluyla ölçüm tutarlılığını ve hata arınmışlığını belirleyen psikometrik yöntemdir. 🔹 2. (comparable-forms reliability): Aynı yapıyı ölçmek üzere tasarlanmış iki farklı test formunun eşdeğerliliğini ve bu formlardan elde edilen puanlar arasındaki korelasyonu inceleyen psikometrik güvenilirlik türü.

Seçkisiz atamanın mümkün olmadığı durumlarda, bir müdahale ve bir kontrol grubunun başlangıç ve bitiş ölçümlerinin karşılaştırıldığı yarı deneysel araştırma deseni.

İki veya daha fazla öğe, ölçek, değişken ya da uyarıcının birbirinin yerini alabilmesine olanak tanıyan karşılıklı ilişki durumu.

Bağımsız değişkendeki belirli bir eşik değerinin aşılmasıyla, bağımlı değişkendeki durumun veya davranışın niteliksel olarak değiştiğini öngören matematiksel ve istatistiksel model.

Psikofizikte, uyarıcı çiftleri arasındaki algılanan farkların eşit aralıklarda derecelendirilmesini ve ayarlanmasını sağlayan klasik bir ölçüm prosedürüdür.

Farklı ölçekler veya formlarca ölçülen puan dağılımlarının, bir veya daha fazla istatistiksel özelliğinin ortak bir standarda dönüştürülerek birbirine denk hale getirilmiş halidir.

Deneysel gruptaki her bir bireyin deneyimlediği çevresel veya zamansal koşulların, doğrudan müdahale hariç birebir kontrol grubundaki eşine yansıtıldığı deneysel kontrol deseni.

Araştırma kapsamında, belirli kritik değişkenler (yaş, cinsiyet, zeka düzeyi vb.) açısından birbirine denk veya benzer özellikler gösteren iki ya da daha fazla katılımcı kümesi.

Her bir katılımcının belirli değişkenler açısından ikinci bir örneklemdeki bir katılımcıyla veya kendi ölçüm durumuyla birebir eşleştirildiği araştırma örneklemidir.

Bağımlı değişken üzerinde etkili olabilecek potansiyel dış değişkenler açısından benzer özellikler gösteren katılımcıların çiftler halinde gruplara dağıtıldığı deneysel araştırma yöntemidir.

Araştırma gruplarının başlangıçta belirli kritik değişkenler açısından denk olmasını sağlamak amacıyla katılımcıların çiftler veya kümeler halinde eşleştirildiği deneysel kontrol prosedürüdür.

🔹 1. (concomitance): İki veya daha fazla olgu ya da değişkenin eş zamanlı olarak ortaya çıkması ve genellikle tek bir altta yatan gerçeğin farklı görünümleri olması durumu. 🔹 2. (synchronicity): Aralarında herhangi bir nedensel bağ bulunmayan iki veya daha fazla olayın, öznel olarak anlamlı bir biçimde aynı anda gerçekleşmesi durumu.

Yapısal eşitlik modellemesinde örtük (gizli) değişkenleri simgeleyen ve varyans analizlerinde etki büyüklüğünü ölçmek için kullanılan standart istatistiksel semboldür.

Bağımlı değişkendeki toplam varyansın bir veya daha fazla bağımsız değişken tarafından açıklanan oranını gösteren temel bir etki büyüklüğü ölçüsüdür.

Bir sebebin doğrudan neticesinde ortaya çıkan olay, durum veya değişkenler arası istatistiksel sonuç.

🔹 1. (impact analysis): Bir programın veya müdahalenin net başarı ya da başarısızlığını, genellikle kontrollü deneyler yoluyla nicel olarak değerlendiren analitik prosedür. 🔹 2. (influence analysis): Spesifik veri noktalarının istatistiksel bir modelin genel sonucu üzerindeki marjinal etkisini ve ağırlığını belirlemeye yarayan analitik teknikler kümesidir.

🔹 1. (effect-size correlation): Bağımsız değişken ile bağımlı değişken arasındaki ilişkinin gücünü, verideki diğer varyasyon kaynaklarını arındırmaksızın -1 ile +1 arasında ölçen standardize bir etki büyüklüğü indeksidir. 🔹 2. (reffect size): İki değişken arasındaki ilişkinin veya uygulanan müdahalenin büyüklüğünü korelasyon katsayısı cinsinden ifade eden istatistiksel semboldür.

Bağımsız değişkenin manipülasyonu veya etkisi sonucunda ortaya çıkan, ölçülen ve bağımlı değişken ile eş anlamlı olarak kullanılan istatistiksel sonuç parametresi.

Regresyon analizlerinde kategorik değişkenleri sayısal düzleme aktarırken, referans grubu yerine tüm grupların genel ortalamasını (grand mean) baz alan sayısal atama prosedürüdür.

Varlıkların, kümelerin veya durumların kesişme ve örtüşme ilişkilerini gösteren, ancak Venn diyagramından farklı olarak tüm olası mantıksal kesişimleri içermek zorunda olmayan şematik gösterim.

İstatistiksel analizlerde tüm gözlem birimlerini veya ölçüm potansiyelini barındıran en büyük küme, yani evren/popülasyon.

Mevcut bir durumu açıklamak amacıyla geçmişteki olayları ve olguları inceleyen, araştırmacının bağımsız değişken üzerinde herhangi bir manipülasyon yetkisinin bulunmadığı araştırma deseni.

Tüm olası durumları, seçenekleri veya öğeleri hiçbirini dışarıda bırakmaksızın eksiksiz bir şekilde kapsayan durum veya küme.

Matematiksel ve nicel analizde üstel fonksiyonu (exponential function) ya da sayısal veri tabanlarında tabanı $e$ olan üstel hesaplamaları ifade etmek için kullanılan evrensel kısaltma.

İki bağımsız ki-kare dağılımının serbestlik derecelerine oranlanmasıyla elde edilen ve özellikle varyans analizinde (ANOVA) grup varyanslarını karşılaştırmak için kullanılan sürekli bir olasılık dağılımıdır.

Varyans analizinde (ANOVA) gruplar arası varyansın grup içi hata varyansına bölünmesiyle elde edilen ve gruplar arasında anlamlı bir fark olup olmadığını test etmek için kullanılan istatistiksel oran.

Hesaplanan F oranının, sıfır hipotezinin doğru olduğu varsayımı altında F dağılımına uyduğu varsayımına dayanan varyans analizi veya çoklu regresyon gibi istatistiksel prosedürler sınıfıdır.

Fonksiyonel analitik nedensel model teriminin kısaltması olup, karmaşık sistemlerde değişkenler arasındaki işlevsel ilişkileri ve nedensellik yapılarını istatistiksel olarak haritalandırmak için kullanılan analitik bir çerçevedir.

Bir sonuca katkıda bulunan, nedensel ilişki barındıran veya gözlemlenen varyansın gerisindeki gizil değişken.

Klasik test kuramında, birbiriyle ilişkili gözlenen değişkenlerin daha az sayıdaki ortak gizil boyuta indirgenebileceğini savunan istatistiksel varsayım.

Faktör analizinde, gizil değişkenlerin matematiksel olarak en yüksek varyans açıklama kriterine göre çıkarıldıktan sonra, bilimsel olarak daha yorumlanabilir bir yapı elde etmek amacıyla eksenlerinin yeniden konumlandırılması.

Doğrudan ölçülemeyen gizil bir değişkene (faktöre) ilişkin, bireylerin faktör analizi sonucunda elde edilen sayısal tahmin değeri.

Faktör analizinde, gözlenen bir değişken ile gizil bir değişken (faktör) arasındaki korelasyonu ifade eden katsayı.

Gizil bir değişkene ait faktör yükleri örüntüsünün, farklı örneklem grupları veya zaman noktaları arasında istatistiksel olarak özdeş kalması durumu.

İki veya daha fazla kategorik bağımsız değişkenin, tek bir bağımlı değişken üzerindeki hem ayrı ayrı ana etkilerini hem de ortak etkileşimlerini aynı anda incelemeye olanak tanıyan araştırma deseni.

John Stuart Mill'in nedensellik ilişkilerini belirlemek için geliştirdiği, bir olayın var olduğu ve olmadığı durumlar arasındaki tek bir farkın o olayın nedeni olduğunu savunan mantıksal tümevarım ilkesidir.

Aynı bireyin aynı nitelik veya özelliğe ilişkin farklı zaman dilimlerindeki ölçümleri arasındaki değişimi veya uyumsuzluğu gösteren sayısal indeks.

John Stuart Mill tarafından ampirik bilimin temellerini atmak üzere formüle edilen ve bir olgunun yeterli koşullarını belirlemeyi amaçlayan mantıksal nedensellik çıkarma kuralıdır.

7. sınıftan yetişkinliğe kadar bireylerin akademik ve mesleki yönlendirilmesi amacıyla bilişsel ve algısal yetenek profillerini çok boyutlu olarak ölçen standartlaştırılmış bir test bataryasıdır.

Değişkenler arasında anlamlı bir ilişki veya gruplar arasında gerçek bir fark bulunmadığını, gözlenen varyansın yalnızca şans faktörüne bağlı olduğunu öne süren temel istatistiksel önermedir.

Ana araştırma öncesinde, ölçüm araçlarının geçerliğini sınamak, etki büyüklüğü hakkında erken veri toplamak ve yöntemsel aksaklıkları tespit etmek amacıyla yürütülen ön deneme çalışmasıdır.

Araştırma bulgularını görsel olarak aktarmak amacıyla kullanılan grafik, çizim veya benzeri her türlü görsel betimleme.

Tek yönlü varyans analizinde (ANOVA) F testi anlamlı çıktıktan sonra, hangi grup ortalamalarının birbirinden farklı olduğunu ikili karşılaştırmalarla belirlemek için kullanılan istatistiksel prosedür.

Değişkenlerin zaman içinde veya başka bir süreklilik boyunca nasıl değiştiğini incelemek için matematiksel fonksiyonları ve eğrileri kullanan ileri düzey istatistiksel analiz alanıdır.

İki veya daha fazla değişken arasındaki matematiksel ya da mantıksal ilişkiyi sembolik olarak ifade eden kesin kural.

Olasılık dağılımını eşit büyüklükteki olasılık aralıklarına bölen kesişim noktalarını veya değerleri tanımlayan istatistiksel bir terimdir.

Belirli bir zaman birimi veya kategorik aralık içinde bir olayın veya periyodik dalga formunun tekrarlanma sayısı.

Veri setindeki uç değerlerin (outliers) veya belirli bir eşiğin ötesindeki gözlemlerin üst sınır getirilerek kırpılması veya kesilmesi sürecidir.

Bireylerin farklı zछalarda ve bilişsel testlerde gösterdikleri performansların altında yatan ortak ve genel zeka varyansını temsil eden psikometrik sembol.

Francis Galton tarafından 1874 yılında Britanyalı bilim insanlarına gönderilen ve psikolojik araştırmalarda anket metodolojisinin ilk kullanımını temsil eden sistematik soru formudur.