Karışmış Etkiler
Confounded Effects
Tanım
İki veya daha fazla bağımsız değişkenin, bağımlı değişken üzerindeki etkilerinin birbirinden istatistiksel veya deneysel olarak ayrılamadığı durum.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni bir kaygı azaltıcı terapi yöntemini test eden bir klinik çalışmada, terapistler deney grubundaki hastalara daha fazla ilgi gösterirken kontrol grubuna standart prosedür uygularsa; hastaların iyileşme oranlarındaki artış, uygulanan terapiden mi yoksa terapistlerin gösterdiği ekstra ilgiden (Hawthorne etkisi) mi kaynaklandığı anlaşılamaz. Bu iki etki artık birbirine karışmıştır.
Derin Analiz
Deneysel tasarım ve çıkarımsal istatistikte, içsel geçerliliği doğrudan tehdit eden en kritik metodolojik yanılgılardan biridir. Araştırmacı, gözlenen varyansın (response) hangi faktörden kaynaklandığını net olarak izole edemez. Örnek olayda olduğu gibi, katılımcıların deney grubunda olduklarını fark etmeleriyle istemsizce yaşam tarzı değişiklikleri yapmaları (diyet ve egzersiz), ana bağımsız değişkenin (ilaç) etkisini maskeler veya şişirir. Bu durum, regresyon analizlerinde çoklu doğrusal bağlantı (multicollinearity) veya eksik değişken yanlılığı (omitted variable bias) gibi analitik krizlere zemin hazırlar.
Etimoloji
Latince 'confundere' (birlikte dökmek, karıştırmak) fiilinden türetilmiş 'confusus' sıfatına dayanır; bilimsel metodolojide iki veya daha fazla değişkenin birbirinden ayrılamayacak şekilde iç içe geçmesini ifade eder.
Karıştırmayın
Aracı değişken (mediator) ve düzenleyici değişken (moderator) ile sıklıkla karıştırılır. Aracılık ve düzenleyicilik mekanizmaları teorik olarak modellenip istatistiksel olarak ayrıştırılabilirken, karışmış etkilerde verinin doğası gereği bu izolasyon imkansızdır ve sonuçlar kaçınılmaz olarak yanlıştır.