Hawthorne Etkisi
Hawthorne Effect
Tanım
Bireylerin izlendiklerini veya bir araştırmanın parçası olduklarını bildiklerinde davranışlarında, genellikle olumlu yönde, istem dışı bir değişim göstermeleri.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir hastanede hemşirelerin el hijyeni oranlarını artırmak amacıyla yapılan bir gözlem çalışmasında, araştırmacıların koridorlarda varlığı fark edildiği anda el yıkama oranlarının normallerin çok üzerine çıkması, ancak gözlemciler ayrıldığında eski düzeyine düşmesi.
Derin Analiz
Hawthorne etkisi, deneysel psikoloji ve sosyal bilim araştırmalarında içsel geçerliliği tehdit eden majör bir karıştırıcı değişkendir (confounding variable). Bireylerin performans artışı veya davranışsal modifikasyonu, manipüle edilen bağımsız değişkenden (örn. ışıklandırma düzeyi veya çalışma saatleri) değil; aksine, kendilerine özel bir ilgi gösterildiğini ve takip edildiklerini bilmelerinden kaynaklanır. Sosyal psikoloji perspektifinden bakıldığında bu durum, deneklerin beklentilere uyum sağlama motivasyonu veya ilgi görmekten duydukları geçici tatminin yarattığı bir artefakt olarak değerlendirilir. Metodolojik olarak, tek veya çift kör desenlerin kullanılmasını zorunlu kılan temel olgulardan biridir.
Etimoloji
1924-1932 yılları arasında Chicago yakınlarındaki Western Electric Company'ye ait Hawthorne Works fabrikasında gerçekleştirilen endüstriyel psikoloji deneylerinden ve bu fabrikanın adından türetilmiştir.
Karıştırmayın
Talep özellikleri (demand characteristics) ile sıklıkla karıştırılır; talep özellikleri deneklerin araştırmacının hipotezini tahmin edip ona göre davranmasını ifade ederken, Hawthorne etkisi daha genelde sadece izleniyor olmanın yarattığı dikkat ve reaktivitedir.