Düzenleyici Değişken
Moderator
Tanım
İki başka değişken arasındaki ilişkinin yönünü ya da gücünü değiştiren, etkileşimsel rol oynayan bağımsız değişken.
Örnek Vaka / Uygulama
Araştırmacı, 'kronik stres' (X) ile 'depresyon' (Y) arasındaki ilişkiyi incelerken, bu ilişkinin 'sosyal destek' (düzenleyici) düzeyine göre değişip değişmediğini bakar. Yüksek sosyal desteğe sahip bireylerde kronik stresin depresyona yol açma oranı düşükken, düşük sosyal desteğe sahip bireylerde bu oran katlanarak artmaktadır. Bu senaryoda sosyal destek, stres-depresyon ilişkisinin düzenleyicisidir.
Derin Analiz
Regresyon analizleri ve yapısal eşitlik modellemesinde (YEM), düzenleyici değişken (moderator), X (bağımsız) ile Y (bağımlı) arasındaki korelasyonun ne zaman, hangi koşullar altında ve kimler için geçerli olduğunu saptar. İstatistiksel olarak bu durum, X ve düzenleyici değişkenin çarpım teriminin (etkileşim terimi) modele dahil edilmesiyle test edilir. Eğer bu çarpım katsayısı anlamlı çıkarsa, düzenleme etkisinin varlığı kanıtlanmış olur; yani X'in Y üzerindeki etkisi, düzenleyicinin aldığı farklı değerlere göre değişmektedir.
Etimoloji
Latince 'moderari' (ölçülü kılmak, dizginlemek, sınırlamak) fiilinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Aracı değişken (mediator) ile sıklıkla karıştırılır. Aracı değişken X'in Y'ye neden olma mekanizmasını veya 'nasıl' gerçekleştiğini açıklarken; düzenleyici değişken (moderator) ilişkinin sınır koşullarını belirler ve 'ne zaman/hangi şartlarda' sorusunu yanıtlar.