Ortogonal
Orthogonal
Tanım
Matematiksel ve istatistiksel düzlemde birbirine dik açıyla kesişen eksenleri ve dolayısıyla aralarında hiçbir ilişki (korelasyon) bulunmayan değişkenleri tanımlayan kavram.
Örnek Vaka / Uygulama
Beş Faktör Kişilik Envanteri geliştirilirken, 'dışadönüklük' ile 'nörotisizm' alt boyutlarının istatistiksel olarak birbirini etkilememesi ve faktör matrisinde birbirine dik eksenler (ortogonal rotasyon) oluşturması hedeflenir; böylece bir bireyin dışadönüklük puanı, onun kaygı düzeyini matematiksel olarak öngörmez.
Derin Analiz
Multivaryat istatistikte ve özellikle faktör analizinde ortogonallik, çıkarılan faktörlerin veya bileşenlerin birbirinden tamamen bağımsız (korelasyonsuz, r = 0) olduğunu ifade eder. İstatistiksel modellemede, ortogonal tasarım şartı, değişkenlerin varyanslarının birbirini maskelemeden net bir şekilde ayrıştırılmasını sağlar. Bilişsel bilimler ve psikometride, ölçülen psikolojik yapıların (örneğin zekânın farklı alt boyutları veya bağımsız kişilik özellikleri) birbiriyle örtüşmediğini, tamamen dik uzaylarda konumlandığını varsayan modellerin temelini oluşturur.
Etimoloji
Yunanca 'orthos' (doğru, dik) ve 'gonia' (açı) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir; kelime anlamı 'dik açılı' demektir.
Karıştırmayın
Eğik (oblique) rotasyon ile karıştırılır; eğik rotasyonda eksenler dik açıyla kesişmez ve değişkenler arasında kaçınılmaz bir korelasyon (ilişki) olduğu kabul edilir.
Keşfetmeye Devam Edin
Faktör Analizi
Faktör Analizi
Factor Analysis
Gözlenen çok sayıda birbiriyle ilişkili değişkeni, aralarındaki ortak varyansı temel alarak daha az sayıda gizli ve soyut değişkene (faktöre) indirgeyen çok değişkenli bir istatistiksel yöntem.
İncele
Korelasyon
Korelasyon
Correlation / Correspondence
🔹 1. (correlation): İki veya daha fazla rassal değişken arasındaki doğrusal ilişkinin yönünü ve derecesini nicel olarak ifade eden istatistiksel ölçüttür. 🔹 2. (correspondence): Atıf teorisinde gözlemlenen bir davranışın, aktörün genel kişilik özellikleriyle ne derece örtüştüğüne veya karşılık geldiğine dair yapılan çıkarımdır.
İncele