Dosya Çekmecesi Problemi
File-drawer Problem
Tanım
Yayımlanmamış negatif veya anlamsız sonuçlu araştırmaların literatürden dışlanması nedeniyle, meta-analizlerin ve yayın havuzlarının yanlı sonuçlar üretmesi durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni bir antidepresan ilacın etkinlik düzeyini inceleyen bir meta-analiz yürütüyorsunuz. Taranan 50 yayımlanmış makalenin ortalaması ilacın çok güçlü bir etkiye sahip olduğunu gösteriyor. Ancak ilaç şirketlerinin gizli arşivlerinde, aynı etken maddenenin test edildiği ve hiçbir etki göstermediği için asla yayımlanmamış 120 adet 'başarısız' klinik deneme dosyası çekmecelerde beklemektedir. Bu veriler hesaba katılmadığında, meta-analiz ilacın etkinliğini yapay olarak devasa boyutlarda gösterecektir.
Derin Analiz
Meta-analiz ve sistematik derleme süreçlerinde yayın yanlılığının (publication bias) en sinsi biçimini temsil eder. Bilimsel dergiler genellikle istatistiksel olarak anlamlı ($p < .05$) ve pozitif sonuçlar bildiren makaleleri basma eğilimindedir. Null hipotezini reddedemeyen (yani etki bulamayan) çalışmalar ise 'ilginç bulunmadığı' gerekçesiyle reddedilir veya araştırmacılar tarafından hiç gönderilmez. Bu durum, erişilebilir literatür taranarak yapılan meta-analizlerde etki büyüklüğü tahminlerinin gerçeğinden sistematik olarak daha yüksek çıkmasına yol açar. Rosenthal (1979) bu sorunu ilk kez ele almış ve mevcut anlamlı bulguların etkisini sıfırlamak için kaç tane yayımlanmamış 'sıfır sonuçlu' çalışmanın çekmecelerde bekliyor olması gerektiğini hesaplamak için 'güvenli n' (fail-safe n) yöntemini önermiştir.
Etimoloji
İngilizce 'file' (dosya) + 'drawer' (çekmece) kelimelerinin birleşiminden türetilmiş olup, araştırmacıların istatistiksel olarak anlamlı (pozitif) bulgu elde edemedikleri için yayımlamaktan vazgeçip fiziksel veya dijital dosya çekmecelerinde sakladıkları basılmamış çalışmaları ifade eder.
Karıştırmayın
Yayın yanlılığı (publication bias) ile sıkça karıştırılır; yayın yanlılığı daha geniş bir üst kavramdır ve sadece dosya çekmecesi problemini değil, hakem heyetlerinin ve editörlerin önyargılarını da kapsar.