Çoklu Özellik-çoklu Yöntem Matrisi
MTMM
Tanım
Psikolojik testlerde yapı geçerliğini (construct validity) değerlendirmek amacıyla, birden fazla özelliğin birden fazla farklı yöntemle ölçüldüğü korelasyon matrisidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Araştırmacının anksiyete ve depresyon seviyelerini ölçmek istediğini varsayalım. Hem öz-bildirim ölçekleri (anket) hem de klinik gözlemcilerin derecelendirmeleri kullanılır. MTMM analizi, anksiyetenin anket skoru ile gözlemci skoru arasındaki yüksek korelasyonu (yakınsak geçerlik) ve aynı anket yöntemiyle ölçülen anksiyete ile depresyon skorlarının birbirinden istatistiksel olarak ayrıştığını (ayırt edici geçerlik) test eder.
Derin Analiz
Psikometride ve psikolojide ölçüm araçlarının kalitesini test etmek için Campbell ve Fiske (1959) tarafından geliştirilmiştir. Temel amacı, ölçülen ifadenin gerçekten hedeflenen psikolojik yapı olup olmadığını (yakınsak geçerlik) ve kullanılan ölçüm yönteminden bağımsız çalışıp çalışmadığını (ayırt edici geçerlik) istatistiksel olarak doğrulamaktır. Matris, aynı özelliğin farklı yöntemlerle ölçüldüğü korelasyonlar ile farklı özelliklerin aynı veya farklı yöntemlerle ölçüldüğü korelasyonları çapraz bir şekilde karşılaştırır. Bu sayede varyansın ne kadarının ölçülen yapıdan, ne kadarının ise kullanılan metodolojiden (metod etkisi) kaynaklandığı ayrıştırılır.
Etimoloji
İngilizce 'Multitrait-Multimethod Matrix' ifadesinin kısaltmasıdır; Latince 'multus' (çok) ve 'tractus' (özellik/çizgi) ile Yunanca 'methodos' (yöntem) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Keşfedici Faktör Analizi (EFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (CFA) ile sıklıkla karıştırılır; EFA/CFA yapısal geçerliğin genel yapısını test ederken, MTMM özellikle metodolojik varyansın etkisini izole etmeye odaklanan özel bir korelasyon matrisi yaklaşımıdır.