Doğrulayıcı Faktör Analizi
CFA
Tanım
Gözlenen değişkenler arasındaki ilişkilerin, önceden belirlenmiş teorik hipotezlere ve gizil (latent) faktörlere dayanıp dayanmadığını test etmek için kullanılan ileri düzey istatistiksel yöntem.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikolojide yeni geliştirilen çok boyutlu bir 'Depresyon ve Anksiyete Ölçeği'nin iki faktörlü (somatik belirtiler ve bilişsel belirtiler) yapısını test etmek isteyen bir araştırmacı, katılımcılardan topladığı veriler üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi uygular. Önceden belirlenen hipoteze göre bazı maddelerin yalnızca depresyon faktörüne, bazı maddelerin ise yalnızca anksiyete faktörüne yüklenmesine izin verilir ve elde edilen uyum indeksleri modelin geçerliliğini kanıtlar.
Derin Analiz
Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), psikometri ve nicel araştırma yöntemlerinde, özellikle ölçek geliştirme süreçlerinde teorik modellerin ampirik verilerle ne derece örtüştüğünü test eden bir Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) alt prosedürüdür. Açımlayıcı Faktör Analizi'nin (AFA) aksine, araştırmacının veri toplama öncesinde elindeki teorik altyapıya ve literatüre dayanarak katı kısıtlamalar ve a priori hipotezler tanımlamasını gerektirir. Hangi gözlenen değişkenin hangi gizil faktörle ilişkili olduğu önceden matris üzerinde sınırlandırılır. Model uyum indeksleri (CFI, TLI, RMSEA, SRMR gibi) aracılığıyla verinin teorik modele uyum iyiliği istatistiksel olarak değerlendirilir.
Etimoloji
Latince 'confirmare' (sağlamlaştırmak, doğrulamak) ve 'facere' (yapmak, oluşturmak) fiillerinden türetilen 'factor' kelimesi ile Yunanca 'analysis' (çözümleme, parçalara ayırma) terimlerinin birleşiminden meydana gelmiştir.
Karıştırmayın
Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile sıklıkla karıştırılır; AFA veri odaklı olup keşif amaçlı kullanılırken, Doğrulayıcı Faktör Analizi teori odaklıdır ve mevcut bir modeli doğrulamayı amaçlar.