Tavan Etkisi
Ceiling Effect
Tanım
Ölçüm aracındaki maddelerin veya görevin yetersiz kalması nedeniyle katılımcıların çoğunun ölçeğin üst sınırına yakın puanlar alması ve varyansın ortadan kalkması durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Araştırmacıların geliştirdiği yeni bir matematik testinin maddeleri üniversite öğrencileri için fazlasıyla kolaydır. Katılımcıların %85'i testten 100 üzerinden 98 veya 100 alır. Bu senaryoda üstün başarılı öğrenciler ile ortalama öğrenciler istatistiksel olarak ayırt edilemez ve veri setinde tavan etkisi gözlenir.
Derin Analiz
Psikometri ve istatistikte, kullanılan ölçüm aracının hassasiyet eşiğinin örneklemin yetenek veya özellik düzeyini ayırt etmede aciz kalmasıyla ortaya çıkar. Bu durum, veri dağılımında sol çarpıklığa (negatif çarpıklık) yol açar ve puanlar üst sınırda yığılır. Düşük varyans, istatistiksel testlerin (örneğin ANOVA veya korelasyon analizleri) istatistiksel gücünü ciddi biçimde düşürür; çünkü bireyler arası gerçek farklar, testin daralan aralığında maskelenir. Deneysel tasarım aşamasında zorluk derecesinin yukarı çekilmesi veya daha geniş aralıklı ölçeklerin kullanılmasıyla önlenebilir.
Etimoloji
İngilizce 'ceiling' (tavan, üst sınır) ve 'effect' (etki, netice) kelimelerinin birleşiminden oluşur; ölçüm ölçeğinin fiziksel veya kuramsal üst sınırına dayanma olgusunu ifade eder.
Karıştırmayın
Taban etkisi (floor effect) ile karıştırılır; taban etkisinde puanlar ölçeğin alt sınırında yığılırken, tavan etkisinde üst sınırda yığılır.