Taban Etkisi
Floor Effect
Tanım
Ölçüm aracının alt sınırının yetersiz kalması nedeniyle katılımcıların çoğunun en düşük puanı alması ve düşük performans sergileyen bireylerin birbirinden ayırt edilememesi durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Araştırmacı, yeni geliştirdiği karmaşık bir bellek testini hafif düzeyde amnezi hastaları üzerinde test etmektedir. Ancak test o kadar zor tasarlanmıştır ki, hem amnezi hastaları hem de sağlıklı kontrol grubu testteki maddelerin %95'ini yanlış yapar. Sonuçta iki grup arasında puan farkı bulunamaz; çünkü testin alt sınırı (tabanı) örneklemin gerçek kapasitesini yakalayamayacak kadar yüksektir.
Derin Analiz
Taban etkisi, veri toplama araçlarının (test, ölçek, envanter) duyarlılık eşiğinin örneklemin alt yetenek veya özellik düzeyini tam olarak kapsayamadığı durumlarda ortaya çıkar. Örneğin, çok ileri düzeyde zorluk derecesine sahip bir matematik testi, normal zeka düzeyindeki bireylere bile uygulandığında neredeyse herkes sıfıra yakın puan alacaktır. Bu durum, veri dağılımında sağa (pozitif) yönlü çarpıklığa yol açar; çünkü varyans alt sınıra sıkışmıştır ve alt yüzdelik dilimlerdeki bireysel farkları istatistiksel olarak modellemek imkansız hale gelir. Psikometri ve deneysel psikolojide bu tür ölçek sönümleme etkileri (scale attenuation effects), testin geçerlilik ve güvenilirlik katsayılarını düşürerek tip I veya tip II hata oranlarını doğrudan manipüle eder.
Etimoloji
Karıştırmayın
Tavan etkisi (ceiling effect) ile sıklıkla karıştırılır. Tavan etkisinde katılımcıların çoğunluğu ölçeğin en yüksek puanını alarak üst sınıra yığılırken, taban etkisinde tam tersi bir mekanizma işler ve yığılma en alt sınırda gerçekleşir.