Tek Yönlü Desen
One-way Design
Tanım
Bağımlı değişken üzerindeki etkisini gözlemlemek amacıyla tek bir bağımsız değişkenin manipüle edildiği temel deneysel araştırma deseni.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir klinik psikolog, farklı meditasyon sürelerinin (0 dakika, 15 dakika, 45 dakika) bireylerin anksiyete düzeyleri üzerindeki etkisini incelemek istemektedir. Araştırmacı, katılımcıları rastgele bu üç koşuldan birine atar ve deney sonunda Beck Anksiyete Ölçeği uygular. Bu çalışma, tek bir bağımsız değişkenin (meditasyon süresi) üç farklı düzeyini barındıran klasik bir tek yönlü desendir.
Derin Analiz
Deneysel psikoloji ve nicel araştırma yöntemlerinde tek yönlü desen (single-factor design), nedensellik çıkarımı yapabilmenin en temel ve yapı taşını oluşturan stratejisidir. Bu desende, araştırmacı katılımcıları rastgele atama yöntemiyle farklı koşullara (gruplara) ayırır ve tek bir bağımsız değişkenin (örneğin egzersiz süresi) farklı düzeylerini (0, 30 ve 60 dakika) uygular. Elde edilen veriler, genellikle Tek Yönlü Varyans Analizi (One-Way ANOVA) veya bağımsız örneklemler t-testi gibi istatistiksel testlerle analiz edilerek gruplar arası ortalama farklarının şansa bağlı olup olmadığı sınanır. İç geçerliği (internal validity) yüksek tutmak adına karıştırıcı değişkenlerin kontrol altında tutulması kritik öneme sahiptir; aksi takdirde tek bağımsız değişkenin etki gücü manipülasyon hatasından ötürü gölgelenebilir.
Etimoloji
İngilizce 'one' (tek) ve 'way' (yol, yön) sözcükleri ile Latince 'designare' (işaretlemek, tasarlamak, planlamak) fiilinden türetilen deneysel metodoloji terimi.
Karıştırmayın
Faktöriyel desenler (birden fazla bağımsız değişkenin etkileşimini inceleyen desenler) ile sıklıkla karıştırılır; ayırt edici temel fark, tek yönlü desende yalnızca bir adet bağımsız değişkenin bulunmasıdır.
Keşfetmeye Devam Edin
Bağımsız Değişken
Bağımsız Değişken
İndependent Variable (IV)
Bir deneyde, bağımlı değişken üzerindeki etkisini veya neden olduğu değişimi gözlemlemek amacıyla araştırmacı tarafından bizzat manipüle edilen ya da öncelikli olarak ölçülen temel faktördür.
İncele
Bağımlı Değişken
Bağımlı Değişken
Dependent Variable (DV)
Deneysel çalışmalarda bağımsız değişkendeki değişimin ardından gözlemlenen, korelasyonel araştırmalarda ise yordanması veya açıklanması hedeflenen sonuç ölçümüdür.
İncele
Tek Yönlü Varyans Analizi
Tek Yönlü Varyans Analizi
One-way Analysis Of Variance
Tek bir bağımsız değişkenin iki veya daha fazla bağımsız grubun ortalamaları üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olup olmadığını test eden istatistiksel yöntem.
İncele