Deneysel Araştırma
Experimental Research
Tanım
Katılımcıların koşullara seçkisiz (randomize) atandığı ve değişkenlerin sistematik olarak manipüle edilerek nedensellik çıkarımı yapılmasını sağlayan araştırma yöntemi.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni geliştirilen bir kaygı azaltıcı bilişsel müdahale programının etkinliğini test etmek isteyen bir araştırmacı, sosyal anksiyete tanısı alan 100 katılımcıyı seçkisiz yöntemle deney ve kontrol gruplarına ayırır. Deney grubuna 6 haftalık program uygulanırken kontrol grubuna plasebo etkinlik verilir. Sürecin sonunda ölçülen kaygı skorları arasındaki istatistiksel fark, müdahalenin nedensel etkisini ortaya koyar.
Derin Analiz
Deneysel araştırma, bilimsel metodolojide nedensellik (causality) bağını kurabilmenin en güçlü yoludur. Temel mekanizma, bağımsız değişkenin araştırmacı tarafından kasıtlı olarak değiştirilmesi (manipülasyon) ve olası karıştırıcı (confounding) değişkenlerin kontrol altına alınması esasına dayanır. Seçkisiz atama (random assignment), örneklemdeki bireysel farkların deney ve kontrol gruplarına eşit dağılmasını sağlayarak iç geçerliliği (internal validity) maksimize eder. Ancak bu yüksek düzeydeki yapay kontrol ortamı, laboratuvar dışındaki gerçek yaşam koşullarıyla uyumu zedeleyerek dış geçerliliği (external validity, genellenebilirlik) düşürebilir.
Etimoloji
Latince 'experimentum' [deneme, test etme, tecrübe] sözcüğünden türetilmiş olup, 'ex-' [dışarı, -den] ve 'periri' [denemek, tecrübe etmek] köklerine dayanır.
Karıştırmayın
Korelasyonel araştırma (nedensellik kuramaz, sadece ilişkidir), yarı deneysel araştırma (quasi-experimental, seçkisiz atama içermez) ve alan araştırması (ekolojik geçerliliği yüksek fakat iç kontrolü zayıftır).