Çapraz Faktörlü Desen
Crossed-factor Design
Tanım
İki veya daha fazla bağımsız değişkenin her bir düzeyinin, diğer bağımsız değişkenlerin tüm düzeyleriyle eksiksiz bir şekilde kombinlendiği deneysel araştırma deseni.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni geliştirilen iki antidepresan ilacın (İlaç X ve İlaç Y) bilişsel davranışçı terapi (BDT ile veya BDT olmadan) ile birlikte etkinliğini inceleyen bir klinik araştırmada; İlaç X+BDT, İlaç X+Terapisiz, İlaç Y+BDT ve İlaç Y+Terapisiz olmak üzere toplam dört olası müdahale grubu oluşturulması tam çapraz faktörlü bir desendir.
Derin Analiz
Deneysel metodolojide ve varyans analizinde (ANOVA) temel bir yapı taşını oluşturur. Bu desende, faktörlerin seviyeleri birbirine dik (orthogonal) olacak şekilde eşleştirilir; yani her bir koşulun katılımcı üzerindeki ana etkileri ve bu koşulların birbiriyle etkileşim (interaction) düzeyleri matematiksel olarak bağımsız bir biçimde hesaplanabilir. Klinik araştırmalardan bilişsel psikoloji deneylerine kadar geniş bir yelpazede, değişkenler arası ortak ve ayrışık varyansın izole edilmesini sağlayarak istatistiksel gücü ve iç geçerliği maksimize eder.
Etimoloji
İngilizce 'cross' (kesişmek, çaprazlamak) fiilinden türetilen 'crossed' sıfatı ile Latince 'facere' (yapmak, oluşturmak) kökünden gelen 'factor' sözcüğünün birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
İç içe geçmiş desen (nested design) ile sıkça karıştırılır; iç içe geçmiş desende bir faktörün düzeyleri yalnızca diğer bir faktörün belirli bir düzeyiyle ilişkiliyken, çapraz faktörlü desende her düzey her düzeyle kombinlenir.