Arka Plan Değişkeni
Background Variable
Tanım
Araştırmada birincil odak noktası olmayan, ancak katılımcıların veya birimlerin demografik, sosyal ya da geçmişe dayalı özelliklerini tanımlayan ve sonuçları etkileyebilecek olan kontrol veya betimleme değişkenidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni geliştirilen birbilişsel terapi yönteminin kaygı düzeyini düşürmedeki etkinliğini inceleyen bir araştırmada, katılımcıların yaş ve eğitim düzeyi doğrudan manipüle edilmez ancak bu faktörler 'arka plan değişkeni' olarak kaydedilir ve istatistiksel analizde bu etki arındırılarak terapinin gerçek başarısı ölçülür.
Derin Analiz
Metodolojik ve istatistiksel bağlamda arka plan değişkenleri, genellikle katılımcıların yaşı, cinsiyeti, sosyoekonomik durumu, eğitim düzeyi veya kültürel geçmişi gibi özelliklerini kapsar. Bu değişkenler doğrudan manipüle edilmez; bunun yerine, içsel geçerliliği tehdit edebilecek karıştırıcı etkileri (confounding effects) izole etmek veya istatistiksel olarak kontrol etmek amacıyla toplanır. Regresyon analizlerinde ve varyans analizlerinde (ANOVA) ortak değişken (covariate) olarak sıklıkla modele dahil edilerek, bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki net etkisinin saptanmasına olanak tanır.
Etimoloji
İngilizce 'back' (arka/gerisindeki) ve 'ground' (zemin/taban) kelimelerinin birleşimi ile Latince 'variare' (değişmek, çeşitlendirmek) kökünden türetilen 'variable' (değişken) sözcüğünün birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Bağımsız değişken ve karıştırıcı değişken (confounding variable) ile sıklıkla karıştırılır. Bağımsız değişken araştırmacı tarafından doğrudan manipüle edilirken, arka plan değişkeni halihazırdaki durumu betimler; karıştırıcı değişken ise hem bağımsız hem de bağımlı değişkenle ilişkili olup sonuçları yanlış yönlendirebilecek potansiyel bir tehdittir.
Keşfetmeye Devam Edin
Kontrol Değişkeni
Control Variable
Araştırmacının ana ilgi odağı olmayan ancak bağımlı değişken üzerinde potansiyel karıştırıcı etkisi bulunan ve deneysel ya da istatistiksel yöntemlerle sabit tutulan değişken.
Ortak Değişken
Covariate
Bağımlı değişken ile eş zamanlı değişim gösteren ve analitik doğruluğu artırmak amacıyla etkisinin istatistiksel olarak kontrol edildiği ikincil değişken.