Karıştırıcı Değişken
Nuisance Variable
Tanım
Bağımsız değişkenin koşulları arasında sistematik olarak farklılık göstermeyen ancak deneysel hatayı ve varyansı artıran dışsal değişken türüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
Bellek kapasitesini inceleyen bir laboratuvar deneyinde, deneklerin kelime listelerini ezberlemesi istenmektedir. Deney odasının dışındaki inşaat gürültüsü, tüm denek gruplarını (deney ve kontrol) eşit şekilde etkilemekte ancak bireysel performanslarda rastgele dalgalanmalara yol açmaktadır. Bu gürültü, ana hipotezi test etmek açısından bir karıştırıcı değişkendir ve deneysel hatayı artırır.
Derin Analiz
Deneysel tasarım ve istatistiksel modellemede, karıştırıcı değişken (nuisance variable) doğrudan araştırma hipotezinin odak noktası olmamasına rağmen, ölçüm güvenilirliğini ve istatistiksel testlerin gücünü (statistical power) düşüren bir faktördür. Bu değişkenler, bağımsız değişken ile bağımlı değişken arasındaki ilişkiyi maskeleyebilir veya hata varyansını şişirerek Tip II hata (beta hatası) olasılığını artırabilir. Örneğin, katılımcıların kronik yorgunluk düzeyleri, oda sıcaklığı veya arka plan gürültüsü gibi faktörler, bağımsız değişkenin etkisini gizleyebilecek rastgele gürültü kaynaklarıdır. Deneysel kontrolde bu tür değişkenler ya sabit tutulur, ya dengelenir (counterbalancing) ya da kovaryans analizi (ANCOVA) gibi istatistiksel yöntemlerle kontrol altına alınır.
Etimoloji
Latince 'nocere' [zarar vermek, rahatsız etmek] kökünden türetilen Fransızca 'nuisance' [rahatsızlık, sıkıntı] kelimesi ile Latince 'variare' [değiştirmek] fiilinden gelen 'variable' kelimesinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Konfundan (Confounding variable) ile sıkça karıştırılır. Konfundan değişken bağımsız değişken ile sistematik olarak ilişkilidir ve sonuçta yanlış bir nedensellik çıkarımına yol açar; karıştırıcı değişken (nuisance variable) ise sistematik olarak ilişkili değildir, yalnızca hata varyansını artırır.
Keşfetmeye Devam Edin
Dışsal Değişken
Dışsal Değişken
Exogenous Variable
Değeri incelenen modelin veya sistemin dışındaki faktörler tarafından belirlenen bağımsız değişkendir.
İncele
Hata Varyansı
Hata Varyansı
Error Variance
Ölçülen puanlardaki, bağımlı değişkeni etkileyen ancak bağımlı veya kontrollü bağımsız değişkenler dışındaki dışsal etkenlerden kaynaklanan rastgele dalgalanma ve değişkenlik miktarı.
İncele