İpsatif Yöntem
İpsative Method
Tanım
Bir bireyin test yanıtlarının veya puanlarının, normatif bir grupla değil, yalnızca yine kendi diğer yanıtlarıyla karşılaştırıldığı araştırma ve değerlendirme prosedürü.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir kariyer uyum envanterinde adaya 'Liderlik mi, analitik düşünce mi, yoksa sosyal destek mi sizin için daha öncelikli?' sorusunun zorunlu tercih formatında sorulması ve puanların bireyin kendi iç profili dışındaki hiçbir veri havuzuyla kıyaslanmaması.
Derin Analiz
Psikometri ve istatistik bağlamında ipsatif yöntem, nomotetik yaklaşımın aksine tamamen idiyografik bir yönelime sahiptir. Bireyler arası kıyaslamaları imkansız kılmasa da anlamsızlaştırır; çünkü asıl amaç, kişinin kendi içindeki özellik hiyerarşisini (örneğin hangi kişilik özelliğinin diğerine baskın olduğunu) haritalandırmaktır. Puanlar toplam toplam içinde sınırlı (kısıtlı) bir bütçeye sahip olduğundan, bir alandaki artış zorunlu olarak başka bir alandaki düşüşü tetikler (bağımlı puanlar yapısı). Bu durum, geleneksel istatistiksel analizlerde (örneğin faktör analizi veya korelasyon) varyans matrislerinin sapmasına ve metodolojik kısıtlamalara yol açabilir. Klinik ve endüstriyel psikolojide kariyer eğilimleri veya kișilik profili önceliklendirmelerinde sıklıkla tercih edilir.
Etimoloji
Latince 'ipse' [kendisi, bizzat] zamirinden türetilmiştir; bireyin kendi içsel referans çerçevesine yapılan atfı ifade eder.
Karıştırmayın
Normatif yöntem; normatif yaklaşımda bireyin puanı, büyük ve temsili bir norm grubunun (akranlar, toplum) ortalamasıyla kıyaslanırken, ipsatif yöntemde referans noktası yine bireyin kendisidir.