Deneysel Desen
Experimental Design
Tanım
Bilimsel bir araştırmada geçerli nedensellik sonuçlarına ulaşmak amacıyla katılımcı seçimi, değişken manipülasyonu ve dışsal etkilerin minimize edilmesini sistematik olarak planlayan metodolojik çerçevedir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni bir bilişsel terapi protokolünün anksiyete üzerindeki etkisini inceleyen bir araştırmada, hastaların rastgele (seçkisiz) olarak deney ve kontrol gruplarına atanması, tedavi öncesi ve sonrası ölçümlerin alınması ve plasebo etkisinin izole edilmesi bir deneysel desen uygulamasıdır.
Derin Analiz
Deneysel desen, istatistiksel güç ve iç/dış geçerliliğin (internal/external validity) omurgasını oluşturur. Temel mekanizma, bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki doğrudan etkisini saptamak için seçkisizleştirme (randomization), manipülasyon ve kontrol gruplarının entegrasyonuna dayanır. Dışsal (confounding) değişkenlerin sistematik olarak kontrol altına alınması, elde edilen varyansın hata payından arındırılarak gerçek etki büyüklüğünün hesaplanmasını sağlar. Fisheryan varyans analizi ilkeleri ve kovaryans denetimi, bu desenlerin istatistiksel temelini pekiştirir.
Etimoloji
Latince 'experiri' [denemek, test etmek] kökünden türetilen 'experimentum' ile Yunanca 'deixis/diagramma' [çizim, plan] kavramlarının birleşiminden evrilmiştir.
Karıştırmayın
İlintisel (korelasyonel) desen ile sıkça karıştırılır; ilintisel desen sadece değişkenler arası birlikte değişimi (ilişkiyi) incelerken, deneysel desen manipülasyon yoluyla nedensellik (neden-sonuç) ilişkisi kurar.