Varyans Analizi
Analysis Of Variance (ANOVA)
Tanım
İki veya daha fazla bağımsız grubun bağımlı değişkene ait ortalama değerleri arasındaki istatistiksel olarak anlamlı farklılıkları test eden ve değişkenler arası ortak ile ana etkileri inceleyen parametrik bir yöntem.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni geliştirilen üç farklı psikoterapi yaklaşımının (Bilişsel Davranışçı Terapi, Kabul ve Kararlılık Terapisi, Kontrol Grubu) depresyon skorları üzerindeki etkisini inceleyen bir araştırmada, katılımcılar rastgele üç gruba ayrılır. Tedavi sonrasındaki Beck Depresyon Envanteri düşüş puanlarının ortalamaları arasındaki farkların şans eserimi yoksa terapilerin etkinliğinden mi kaynaklandığını test etmek için ANOVA kullanılır.
Derin Analiz
Varyans analizi (ANOVA), toplam gözlem değişkenliğini (toplam varyans) gruplar arası ve grup içi bileşenlere ayırarak test istatistiği üretir. Temel mantığı, bağımsız grupların ortalamaları arasındaki farkların, grup içi rassal hata varyansına oranlanmasıyla elde edilen F-dağılımı üzerinden anlamlılık testine tabi tutulmasıdır. Çoklu grup karşılaştırmalarında (örneğin üç veya daha fazla tedavi kolunun kıyaslanmasında), ikili t-testlerinin kümülatif Tip I hata oranını (alfa enflasyonu) artırması dezavantajını ortadan kaldırır. Tek yönlü (one-way) varyans analizinden, çok faktörlü (factorial) ve tekrarlı ölçümler (repeated measures) tasarımlarına kadar geniş bir metodolojik spektruma sahiptir. Homojenlik ve normallik varsayımlarının sağlanması, elde edilen F oranının geçerliliği açısından kritik öneme sahiptir.
Etimoloji
İngilizce 'analysis' (Latince *analysis*, Yunanca *analysis* [çözümleme, parçalarına ayırma] < *analyein* [çözmek]) ve 'variance' (Latince *variantia* [değişkenlik, farklılaşma] < *variare* [değiştirmek]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Student t-testi ile sıklıkla karıştırılır; t-testi yalnızca iki grubun ortalamasını kıyaslarken, ANOVA ikiden fazla grubun kıyaslanmasına olanak tanır. Pearson korelasyon analizi ile karıştırılmamalıdır; korelasyon değişkenler arası ilişki derecesini incelerken, ANOVA grup ortalamalarındaki farkı ve nedenselliğe dayalı etkiyi test eder.