Farklılaşma
Differentiation
Tanım
Uyarıcılar arasındaki ince farkların algılanması, davranışların seçici pekiştireçle daraltılması veya embriyonik hücrelerin özelleşmesi süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Sommelier eğitimine yeni başlayan bir kişinin, ilk başta aynı tatta algıladığı iki farklı şarabı, haftalar süren duyusal maruziyet ve pratik sonrasında tanen, meşe ve asidite profillerindeki ince ayrımlarla net bir şekilde ayırt etmesi duyusal farklılaşmaya örnektir.
Derin Analiz
Farklılaşma kavramı, bilişsel bilimlerden gelişimsel biyolojiye ve davranış analitörlüğüne kadar geniş bir spektruma yayılan çok disiplinli bir mekanizmadır. Duyusal düzeyde, bireyin dış dünyadan gelen benzer uyarıcıları (örneğin tat, ses veya görsel uyarıcılar) deneyim yoluyla ayırt etme kapasitesini ifade eder. Edimsel koşullandırmada (response differentiation), hedef davranışı elde etmek için sadece belirli formların pekiştirilmesi ve diğerlerinin sönmeye bırakılması yoluyla davranışsal repertuvarın ince ayar yapılması sürecidir. Nörogelişimsel ve embriyolojik bağlamda ise totipotent veya pluripotent hücrelerin genetik ekspresyon değişiklikleriyle nöron, kas veya kemik gibi özelleşmiş dokulara dönüşmesini tanımlar. Her iki alanda da temel ilke, homojen veya genel bir durumdan heterojen, spesifik ve işlevsel bir organizasyon durumuna geçiştir.
Etimoloji
Latince 'differentia' (fark) kelimesinden türetilmiş olup, 'dis-' (ayrı, öteye) ve 'ferre' (taşımak, getirmek) köklerinin birleşiminden türemiştir.
Karıştırmayın
Genelleme (generalization) ile karıştırılır; genelleme benzer uyarıcılara aynı tepkinin verilmesini sağlarken, farklılaşma bu uyarıcılar arasındaki sınırların netleştirilmesini ve tepkinin özelleşmesini sağlar.