Blok Tasarım
Block Design
Tanım
Araştırmaya katılan bireylerin, hedef sonuçla ilişkili belirli bir ortak özelliğe (kovaryat) göre homojen alt kümelere (bloklara) ayrılarak deneysel koşullara dağıtıldığı bir deneysel tasarım türüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni geliştirilen iki farklı antidepresan ilacın etkinliğini test eden bir klinik psikoloji araştırmasında, katılımcıların ön test depresyon skorları hesaplanır. Orta düzeyde depresyon yaşayanlar bir bloğa, ağır düzeyde depresyon yaşayanlar başka bir bloğa yerleştirilir. Her bloğun kendi içinde rastgele bir kısmı A ilacına, diğer kısmı B ilacına atanır. Böylece başlangıçtaki şiddet farkının tedavi sonuçlarını yanıltması önlenir.
Derin Analiz
Deneysel psikoloji ve istatistiksel metodolojide blok tasarım, dışsal değişkenlerin (confounding variables) bağımlı değişken üzerindeki istenmeyen etkilerini minimize etmek için kullanılan temel bir kontrol mekanizmasıdır. Temel mantık, hata varyansını azaltmak ve istatistiksel testin gücünü (statistical power) maksimize etmektir. Katılımcılar, örneğin yaş, başlangıç depresyon skorları veya zeka düzeyleri gibi kritik bir değişkene göre benzer özellikleri taşıyan bloklara ayrılır. Her blok içindeki bireyler daha sonra rastgele bir şekilde farklı tedavi veya deney koşullarına atanır. Bu sayede, gruplar arası temel farkların sonuçları manipüle etmesi engellenir ve tedavinin net etkisi izole edilir.
Etimoloji
İngilizce 'block' (küme, kitle, yapı taşı) ve 'design' (tasarım, plan) kelimelerinin birleşiminden oluşur; istatistiksel ve deneysel metodolojide heterojenliği kontrol altına almak için homojen alt gruplar oluşturma stratejisini ifade eder.
Karıştırmayın
Rastgele denekli tasarım (completely randomized design) ile karıştırılır; ancak o yöntemde katılımcılar alt kümelere bölünmeden doğrudan tüm koşullara rastgele atanır, blok tasarımda ise önce homojen alt gruplar oluşturulur.