Blok
Block
Tanım
Düşünce veya konuşma akışında aniden beliren istemsiz kesinti; psikoterapi ve deneysel tasarımlarda ise işlevsel bir engel veya homojen katılımcı grubu.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik görüşme sırasında travmatik bir anısını aktarmaya çalışan bir danışanın, cümlesinin ortasında ani bir sessizliğe gömülmesi ve 'Aklımdan tamamen silindi, tek kelime edemiyorum' demesi tipik bir düşünce bloğu (mental block) örneğidir.
Derin Analiz
Nörobiyolojik ve klinik açıdan 'blok', genellikle çalışma belleği ile uzun süreli bellek arasındaki erişim yollarında ani bir işlevsel duraksamayı işaret eder. Bilişsel yükün eşik değerini aşması, yüksek düzeyde kaygı veya prefrontal korteksteki geçici bir inhibituar mekanizma aşırılığı, konuşma veya düşünce akışının kesilmesine neden olabilir. Psikoterapötik bağlamda ise hastanın direnç mekanizmalarıyla örtüşen, farkındalık sürecini tıkayan bir engel olarak bellek ve duygu entegrasyonunu sınırlar. İstatistiksel metodolojide ise regresyon modellerinde varyansın kontrolü veya deneysel tasarımlarda karıştırıcı değişkenlerin etkisini eşitlemek amacıyla oluşturulan katılımcı alt kümelerini (bloklama) tanımlar.
Etimoloji
Eski İngilizce 'bloc' veya Eski Fransızca 'block' (kütük, kalıp) kelimesinden türetilmiştir; daha geride Germen kökenli 'blok' (katı, kesintisiz kütle) kelimesine dayanır.
Karıştırmayın
Dilin ucunda fenomeni (tip-of-the-tongue) ile sıklıkla karıştırılır; dilin ucunda fenomeninde kelimeye erişim gecikir ancak nihayetinde hatırlanabilir, blokta ise ani ve tamamen işlevsel bir kesinti yaşanır.