Deneyci Kayması
Experimenter Drift
Tanım
Bir araştırmacının kontrollü bir çalışmayı yürütme veya yorumlama biçiminde, zamanla bilinçdışı olarak gerçekleşen ve sonuçlarda sistematik hataya yol açan kademeli sapma.
Örnek Vaka / Uygulama
Yüz ifadeleri üzerinden duygulanım analizi yapan bir araştırma ekibindeki gözlemciler, çalışmanın ilk haftalarında mikro ifadeleri çok katı kriterlerle kodlarken, üçüncü ayda kodlama eşiklerini bilinçdışı olarak esnetmişlerdir. Bu durum, zaman ilerledikçe veri setinde sistematik bir yanlılığa ve yapay bir artışa sebep olmuştur.
Derin Analiz
Metodolojik geçerliliğin ve veri bütünlüğünün en sinsi tehditlerinden biri olan deneyci kayması, özellikle boylamsal çalışmalarda veya çok aşamalı gözlemsel protokollerde ortaya çıkar. Araştırmacının yorgunluğu, beklentileri (beklenti etkisi), katılımcılarla kurulan aşina ilişkiler veya kodlama kriterlerinin zamanla gevşemesi ya da katılaşması bu sapmayı tetikler. Nörokognitif düzeyde, insan beyninin örüntü tanıma mekanizmalarının ve dikkat kapasitesinin zamanla sübjektif filtreler geliştirmesiyle ilişkilidir. İstatistiki olarak varyans analizi (ANOVA) veya regresyon modellerinde hata terimini artırarak tip I ve tip II hata olasılıklarını doğrudan manipüle eder ve bulguların replike edilebilirliğini (tekrarlanabilirliğini) zedeler.
Etimoloji
İngilizce 'experimenter' (deney yapan kişi, gözlemci; Latince *experimentum* [deneme, tecrübe] kökünden) ve 'drift' (sapma, kayma; Germen kökenli *drīfan* [sürmek, akmak] fiilinden) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Deneyci Yanlılığı (Experimenter Bias) ile sıklıkla karıştırılır. Deneyci yanlılığı, araştırmacının ön kabullerinin süreci baştan sona manipüle etmesiyken; deneyci kayması, başlangıçta kusursuz olan bir standardın zaman içinde istemsizce ve kademeli olarak bozulmasıdır.