Deneyci Yanlılığı
Experimenter Bias
Tanım
Araştırmacının beklenti, inanç veya arzularının, araştırma sürecini, veri toplama aşamasını veya sonuçların yorumlanmasını bilinçdışı bir şekilde manipüle etmesiyle ortaya çıkan sistematik sapmadır.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni geliştirilen bir antidepresanın etkinliğini test eden bir klinik araştırmada, ilacı uygulayan psikiyatristin hangi hastanın plasebo hangisinin gerçek ilaç grubunda olduğunu bilmesi, gerçek ilaç alan hastalara karşı farkında olmadan daha umut verici ve teşvik edici bir tutum sergilemesine yol açar. Bu durum, hastaların bildirimlerini ve nihayetinde bağımlı değişken ölçümlerini saptırarak deneyci yanlılığı yaratır.
Derin Analiz
Metodolojik geçerliliği tehdit eden en sinsi epistemolojik tuzaklardan biridir. Araştırmacının hipotezine aşırı bağlanması, veri toplama sırasında katılımcılara istemsiz ipuçları vermesine (örn. ses tonu, beden dili, göz teması) veya verileri kodlarken seçici algı mekanizmalarını çalıştırmasına zemin hazırlar. Psikometrik ve deneysel araştırmalarda bu hatayı minimize etmek için çift-kör (double-blind) desenler ve otomatize edilmiş veri toplama protokolleri altın standart olarak uygulanır; zira insan faktörünün gözlemci üzerindeki bilişsel körlükleri ancak bu şekilde nötralize edilebilir.
Etimoloji
Latince 'experiri' (denemek, test etmek, tecrübe etmek) kökünden türetilen 'experimenter' ile Eski Fransızca 'bias' (eğim, sapma, çarpıklık) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Katılımcı yanlılığı (participant bias) ile sıklıkla karıştırılır; ancak katılımcı yanlılığı deneklerin araştırmanın amacını tahmin edip ona göre davranmasını ifade ederken, deneyci yanlılığı tamamen araştırmacının kendi beklentilerinin sürece sızmasıyla ilgilidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Beklenti Etkisi
Expectancy Effect
Bir bireyin kendi davranışı veya başkasının davranışı hakkındaki önsel beklentilerinin, fiili davranışı istem dışı olarak şekillendirmesi ve kehanetin gerçekleşmesini sağlaması olgusu.
Karıştırıcı Değişken
Confound
Bir deneyde, bağımlı değişken üzerinde etkisi incelenen bağımsız değişkenden ayrı tutulamayan, sonuçları manipüle ederek nedensellik bağını belirsizleştiren dışsal faktör.
Talep Özellikleri
Demand Characteristics
Bir deney veya araştırma sürecinde, katılımcıların araştırmacının beklentilerini veya çalışmanın amacını tahmin ederek kendi davranışlarını buna göre istem dışı değiştirmesine yol açan ipuçları.