Dolaylı Ölçme
İndirect Measurement
Tanım
Doğrudan değerlendirilemeyen bir değişkeni temsil etmek amacıyla, onunla ilişkili başka bir değişken üzerinden veri toplama yöntemi.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir araştırmada hastaların anksiyete düzeyini doğrudan beynin nörokimyasal salınımından ölçmek yerine, standardike edilmiş bir ölçekteki 'kalp çarpıntısı', 'uykusuzluk' ve 'felaketleştirici düşünce' frekanslarına verdikleri puanların toplamı üzerinden anksiyetenin dolaylı olarak nicelleştirilmesi.
Derin Analiz
Psikometri, bilişsel bilimler ve istatistikte bazı soyut yapılar (zeka, motivasyon, tutum, bilinçdışı eğilimler) fiziksel olarak doğrudan gözlemlenemez veya ölçülemez. Dolaylı ölçme, bu gibi durumlarda 'vekil değişken' (proxy variable) veya göstergeler aracılığıyla hedef yapının matematiksel ve istatistiksel bir modelle tahmin edilmesini sağlar. Yapısal eşitlik modellemesi (SEM) ve psikometrik test geliştirme süreçlerinde, gizil değişkenlerin (latent variables) gözlenen değişkenler (manifest variables) üzerinden operasyonelleştirilmesinin temel metodolojik dayanağıdır. Ölçüm hatası riski, doğrudan ölçümlere kıyasla istatistiksel olarak daha yüksektir ve geçerlilik (validity) katsayılarının titizlikle hesaplanmasını gerektirir.
Etimoloji
Latince 'indirectus' (doğrudan olmayan; 'in-' [olumsuzluk] + 'directus' [doğrudan/yönlendirilmiş]) ve Eski İngilizce 'mæton' (ölçmek, ölçü almak) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Doğrudan ölçüm (bir niteliğin aracı olmaksızın, kendi birimiyle doğrudan gözlemlenmesi) ile karıştırılır; dolaylı ölçümde hedef özellik ile gözlenen gösterge arasında mantıksal veya ampirik bir türetme bağı vardır.