Modelleme
Modeling
Tanım
Bireyin, bir başkasının davranışlarını, tutumlarını veya duygusal tepkilerini gözlemleyip taklit ederek yeni davranış biçimleri edinmesi süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Sosyal anksiyete bozukluğu tanısı alan bir danışana yönelik yürütülen bilişsel davranışçı seanslarda, terapistin bir mağaza çalışanına rahatça soru sorma davranışını danışana doğrudan göstermesi ve danışanın bu adımları gözlemleyip sonrasında güvenli ortamda taklit etmesi.
Derin Analiz
Bilişsel davranışçı terapi ve davranışçı terapide köşe taşı tekniklerden biri olan modelleme, Albert Bandura'nın Sosyal Öğrenme Teorisi (günümüzde Sosyal Bilişsel Teori olarak anılır) temellerine dayanır. Süreç, doğrudan pekiştirece ihtiyaç duymadan, yalnızca gözlemsel öğrenme yoluyla gerçekleşir. Terapötik bağlamda danışanın, terapistin veya belirlenen bir modelin adaptif başa çıkma stratejilerini gözlemlemesi, nöral düzeyde ayna nöron sisteminin aktifleşmesiyle kodlanır ve benzer davranış kalıplarının repertuara eklenmesini sağlar. Çocuk gelişiminde ebeveynler, akranlar veya medya figürleri primer model işlevi görür.
Etimoloji
Fransızca 'modèle' (örnek, kalıp) sözcüğünden türetilmiş olup, Latince 'modulus' (küçük ölçü, kalıp) köküne dayanmaktadır.
Karıştırmayın
Edimsel koşullama (operant conditioning) ile sıklıkla karıştırılır; edimsel koşullama doğrudan pekiştireç ve ceza süreçlerine dayanırken, modellemede öğrenme tamamen gözlem ve taklit yoluyla gerçekleşir.