Karıştırılmış Karşılaştırma
Confounded Comparison
Tanım
İki veya daha fazla bağımsız değişkenin gruplar arasında eş zamanlı olarak değişmesi nedeniyle, bağımlı değişken üzerindeki etkilerinin birbirinden ayrılamadığı deneysel karşılaştırma.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir araştırmacının, materyal sunum formatının (ders vs. bilgisayar) ve öğretmen cinsiyetinin (erkek vs. kadın) öğrenci başarısı üzerindeki etkisini incelediğini varsayalım. Eğer araştırmacı verileri yalnızca iki grup öğrenci üzerinden toplarsa—yani erkek öğretmenle ders formatı alanlar ile kadın öğretmenle bilgisayar formatı alanları karşılaştırırsa—elde edeceği sonuçlar karıştırılmış bir karşılaştırma (confounded comparison) olur. Öğrenci başarısındaki farkın formattan mı yoksa öğretmen cinsiyetinden mi kaynaklandığı asla bilinemez.
Derin Analiz
Deneysel tasarım ve çıkarımsal istatistikte geçerliliği doğrudan tehdit eden metodolojik bir yanılgıdır. İç geçerliliğin (internal validity) en büyük düşmanlarından biridir; çünkü bağımsız değişkenlerin (prediktörlerin) etkileri birbirine dolanır (confounding). Araştırmacı, gözlenen varyansın hangi bağımsız değişkene atfedileceğini istatistiksel veya deneysel olarak izole edemez. Bu durum, yanlış nedensel çıkarsamalara ve hatalı teorik formülasyonlara zemin hazırlar. Tam faktöriyel tasarımlar veya katı kontrol grupları kullanılmadığında, bu metodolojik tuzaktan kaçınmak imkansızlaşır.
Etimoloji
Latince 'confundere' (birlikte dökmek, karıştırmak, alt üst etmek) fiilinden türetilen 'confounded' ile Latince 'comparare' (denkleştirmek, karşılaştırmak) kökünden gelen 'comparison' kelimelerinin birleşimi.
Karıştırmayın
Spurious correlation (sahte korelasyon) ve mediating variable (aracı değişken). Sahte korelasyon iki değişken arasındaki nedensel olmayan ilişkiyi gösterirken, karıştırılmış karşılaştırma doğrudan deneysel tasarım hatasından kaynaklanan etki çakışmasını ifade eder.