Sahte Korelasyon
Spurious Correlation
Tanım
İki değişkenin, aralarında hiçbir nedensellik bağı olmamasına rağmen, üçüncü bir gizli değişkenin etkisiyle istatistiksel olarak ilişkili görünmesi durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir şehirdeki yaz aylarında dondurma satışı ile boğulma vakaları sayısı arasında güçlü bir pozitif korelasyon saptanması. İlk bakışta dondurma yemek boğulmaya yol açıyormuş gibi görünse de (sahte korelasyon), üçüncü değişken olan 'hava sıcaklığı' her iki olgusunun da asıl ortak nedenidir.
Derin Analiz
Metodoloji, ekonometri ve istatistikte korelasyonun nedensellik anlamına gelmediğini kanıtlayan en temel olgulardan biridir. Araştırma tasarımı sırasında 'üçüncü değişken sorunu' (third-variable problem) kontrol edilmediğinde, veriler analiste yanıltıcı bir şekilde anlamlı ilişkiler sunabilir. Matematiksel olarak iki seri arasındaki eşzamanlı hareket, ortak bir dışsal faktörün (confounding variable) her iki süreci de eş zamanlı olarak etkilemesinden kaynaklanır. Nöropsikoloji ve epidemiyolojide de deneysel kontrol yapılmadan gözlemsel verilere dayanarak yapılan çıkarımlarda bu yanılgıya sıklıkla düşülür; bu durum hatalı klinik ve teorik varsayımların doğmasına zemin hazırlayabilir.
Etimoloji
Latince 'spurius' (gayrimeşru, sahte, düzmece) kelimesinden türetilmiştir; istatistik ve metodolojide iki değişken arasında gerçekte var olmayan nedensellik bağını ifade eder.
Karıştırmayın
Dolaylı nedensellik ve karıştırıcı değişken (confounding variable) kavramları ile sıklıkla karıştırılır; sahte korelasyonda değişkenler arasında nedensellik tamamen yokken, karıştırıcı değişken analitik olarak kontrol edilmediği için ilişki varmış gibi görünür.
Keşfetmeye Devam Edin
Olabilirlik
Olabilirlik
Likelihood
Belirli bir popülasyon dağılımı varsayımı ve parametreleri altında, gözlenen bir veri setinin elde edilme olasılığını ifade eden istatistiksel fonksiyondur.
İncele
Kanon
Kanon
Canon
Doğru çıkarımlar yapma ve anlamlı keşifler üretme olasılığını artırdığına inanılan temel bir çalışma ilkesi veya kural.
İncele
Zamansal Öncelik
Zamansal Öncelik
Temporal Precedence
İki değişken arasında nedensellik bağı kurabilmek için, neden olan değişkenin sonuçlanan değişkenden kronolojik olarak önce gerçekleşmiş olması gerektiğini belirten metodolojik zorunluluk.
İncele
Madde Ayırıcılığı
Madde Ayırıcılığı
İtem Discriminability
Bir test maddesinin, ölçülen niteliğe yüksek veya düşük düzeyde sahip olan bireyleri istatistiksel olarak birbirinden ne kadar iyi ayırabildiğini gösteren ölçüttür.
İncele