Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Moment

Moment

Tanım

Olasılık kuramında ve istatistikte, bir rastgele değişkenin olasılık dağılımının şeklini ve özelliklerini matematiksel olarak betimlemeye yarayan niceliksel ölçütler bütünü.

Örnek Vaka / Uygulama

Yeni geliştirilen bir klinik ölçeğin puan dağılımını inceleyen bir psikometrist, verilerin basıklık (kurtosis) ve çarpıklık (skewness) değerlerini hesaplayarak dördüncü momente kadar olan dağılım özelliklerini çıkarır; böylece testin genel popülasyonda normal dağılıma uyup uymadığını ampirik olarak test eder.

Derin Analiz

Olasılık kuramı ve istatistikte moment, bir veri setinin veya olasılık dağılımının geometrik ve istatistiksel karakteristiğini katı bir matematiksel kesinlikle ortaya koyar. Rastgele bir değişkenin beklenen değerinin kuvvetleri ($E(X^k)$) üzerinden tanımlanır. İlk dört moment, dağılımın topolojisini eksiksiz biçimde haritalandırır: Birinci moment merkezi eğilimi (ortalama) gösterirken, ikinci moment saçılımı (varyans), üçüncü moment asimetriyi (çarpıklık) ve dördüncü moment ise dağılımın sivrilik ya da basıklık derecesini (kurtosis) nitelendirir. Davranış bilimlerinde ve psikometriide ölçek geliştirme süreçlerinde, test puanlarının normal dağılımdan sapmalarını tespit etmek ve parametrik test varsayımlarını doğrulamak için bu momentlerin analizi hayati önem taşır.

Etimoloji

Latince 'momentum' (hareket ettiren güç, etki, an) sözcüğünden türetilmiştir; köken olarak 'movēre' (hareket etmek) fiiline dayanır ve fiziksel mekanikten olasılık kuramına uyarlanmıştır.

Karıştırmayın

Fizikteki tork veya moment kavramıyla sıklıkla karıştırılır; istatistikteki moment tamamen olasılık dağılımlarının biçimsel parametreleriyle ilgilidir.