Kontrolsüz Değişken
Uncontrolled Variable
Tanım
Araştırmacının deney süresince manipüle etmediği, sabitlemediği veya istatistiksel olarak kontrol altına almadığı, dolayısıyla bağımlı değişken üzerinde örtük bir etki yaratma potansiyeli taşıyan dışsal etmendir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni bir bilişsel terapi yönteminin kaygı düzeyini düşürmedeki etkinliğini inceleyen bir araştırmada, katılımcıların günlük kafein tüketimi kontrol edilmezse, kafein düzeyi sonuçları manipüle eden gizli bir kontrolsüz değişken haline gelir.
Derin Analiz
Deneysel tasarımın iç geçerliğini (internal validity) doğrudan tehdit eden temel metodolojik tuzaklardan biridir. Bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki net etkisinin izole edilmesini engeller; çünkü gözlenen varyansın ne kadarının hedeflenen faktörden, ne kadarının bu başıboş değişkenden kaynaklandığı ayırt edilemez. İstatistiksel modellemede hata payını (error variance) artırarak tip II hata olasılığını yükseltir. Randomizasyon (seçkisiz atama) ve kovaryans analizi (ANCOVA) gibi yöntemler bu değişkenlerin etkisini minimize etmek için geliştirilmiştir.
Etimoloji
İngilizce 'un-' [olumsuzluk eki] + 'control' [Latince: contra-rotulus, kayıt defterini denetleme/yönetme] + 'variable' [Latince: variabilis, değişebilir] sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Karıştırıcı değişken (confounding variable) ile sıkça karıştırılır; her kontrolsüz değişken potansiyel bir tehdittir ancak her biri doğrudan karıştırıcı değişken (hem bağımsız hem bağımlı değişkenle ilişkili olan) kriterini karşılamayabilir.
Keşfetmeye Devam Edin
İç Geçerlik
İç Geçerlik
İnternal Validity
Bir araştırmada incelenen bağımlı değişkendeki gözlenen değişimin, diğer alternatif açıklamalar ve karıştırıcı değişkenlerden arındırılarak doğrudan bağımsız değişkenle açıklanabilme derecesidir.
İncele
Karıştırıcı Değişken
Karıştırıcı Değişken
Nuisance Variable
Bağımsız değişkenin koşulları arasında sistematik olarak farklılık göstermeyen ancak deneysel hatayı ve varyansı artıran dışsal değişken türüdür.
İncele
Seçkisiz Atama
Seçkisiz Atama
Random Assignment
Deneysel tasarımda, katılımcıların her bir koşula veya gruba tamamen şansa dayalı ve eşit olasılıkla atanmasını sağlayan metodolojik prosedür.
İncele