Ex Post Facto Desen
Ex Post Facto Design
Tanım
Mevcut bir durumu açıklamak amacıyla geçmişteki olayları ve olguları inceleyen, araştırmacının bağımsız değişken üzerinde herhangi bir manipülasyon yetkisinin bulunmadığı araştırma deseni.
Örnek Vaka / Uygulama
Sigara içmenin akciğer kapasitesi üzerindeki etkisini incelemek isteyen bir araştırmacı, halihazırda 10 yıldır sigara içen bir grup ile hiç içmemiş bir grubu laboratuvara çağırıp test yapar. Araştırmacı katılımcıların sigara içme durumunu kendi atamamış (manipüle etmemiştir), geçmişteki yaşantılarını bugüne taşıyarak karşılaştırma yapmıştır.
Derin Analiz
Metodolojik olarak yarı deneysel (quasi-experimental) bir nitelik taşıyan bu yaklaşım, gerçek bir deneysel kontrolün etik veya pratik nedenlerle imkansız olduğu durumlarda başvurulan temel bir nicel yöntemdir. Araştırmacı, bağımlı değişkendeki güncel gözlemlenen varyansın kökenindeki olası bağımsız değişkenleri geriye dönük olarak inceler. Ancak bu tasarımın en büyük epistemolojik dezavantajı, manipülasyon eksikliği ve dışsal değişkenlerin (confounding variables) kontrol edilememesi nedeniyle nedensellik (causality) çıkarımı yapmanın son derece sınırlı olmasıdır; bulgular yalnızca güçlü korelasyonel ilişkileri işaret eder.
Etimoloji
Latince 'ex post facto' (olaydan sonra, geçmişe dönük olarak yapılmış) deyiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Gerçek deneysel desenler (true experimental designs) ile karıştırılır; aralarındaki temel fark, gerçek deneylerde araştırmacının bağımsız değişkeni aktif olarak manipüle etmesi ve katılımcıları gruplara rastgele atamasıdır.
Keşfetmeye Devam Edin
Korelasyonel Araştırma
Correlational Research
Değişkenler arasındaki ilişkilerin, herhangi bir araştırmacı manipülasyonu veya ortam kontrolü olmaksızın, doğal halleriyle gözlemlendiği araştırma türü.
Dışsal Değişken
Exogenous Variable
Değeri incelenen modelin veya sistemin dışındaki faktörler tarafından belirlenen bağımsız değişkendir.