Greko-latin Karesi
Graeco-latin Square (greco-latin Square)
Tanım
Her satır ve sütunda iki farklı faktörün her bir seviyesinin tam olarak bir kez yer aldığı, dışsal değişkenleri kontrol etmek ve sıra etkilerini dengelemek için kullanılan fraksiyonel faktöriyel deneysel tasarım.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni geliştirilen bir kognitif bellek testinin dört farklı versiyonunun (A, B, C, D) katılımcılar üzerindeki yorgunluk ve öğrenme etkisini (sıra etkisini) inceleyen bir araştırmada, dört farklı test sırası ve dört farklı gün, Greko-Latin karesi matrisine göre düzenlenir. Böylece her test her gün ve her sırada eşit sayıda yer alarak, bireysel farklılıklar ve uygulama sırasından kaynaklanan varyans net bir şekilde ana analizden arındırılır.
Derin Analiz
Greko-Latin karesi tasarımı, özellikle birden fazla gürültü değişkeninin (extraneous variables) bağımlı değişken üzerindeki varyansını manipüle etmeden izole etmek gerektiğinde başvurulan ileri düzey bir istatistiksel yöntemdir. Temel mantığı, temel bir Latin karesinin üzerine, her bir hücrede iki faktörün (örneğin hem satır/sütun dışı iki ek kontrol grubunun) sıralı ikililer halinde çakışmayacağı şekilde ikinci bir Latin karesinin süperpoze edilmesidir. Bu sayede, dörtten fazla bağımsız veya kontrol edilmesi gereken değişkenin bulunduğu karmaşık deneysel düzenlerde, örneklem hacmini astronomik ölçüde artırmadan hata varyansı (error variance) minimuma indirilir. Psikofizik, duyusal analiz ve nöropsikolojik test bataryalarının sıra etkilerini dengelemede kritik bir metodolojik araçtır.
Etimoloji
Karıştırmayın
Standart Latin karesi tasarımı ile sıklıkla karıştırılır; standart Latin karesi yalnızca tek bir dışsal değişken grubunu (satır ve sütuna ek olarak) kontrol edebilirken, Greko-Latin karesi aynı anda iki farklı dışsal değişken grubunu ortogonal olarak dengeler.