Çoklu Karşılaştırma Testi
Multiple Comparison Test
Tanım
Varyans analizi (ANOVA) sonrasında elde edilen anlamlı küme farklarının hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek amacıyla kullanılan istatistiksel prosedürler bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir klinik psikolog, üç farklı terapi yönteminin (Bilişsel Davranışçı Terapi, Kabul ve Kararlılık Terapisi ve Kontrol Grubu) depresyon skorları üzerindeki etkisini incelemek için tek yönlü ANOVA uygular. ANOVA sonucunda gruplar arasında anlamlı bir fark bulunur (p < .05). Hangi terapinin diğerinden üstün olduğunu saptamak için Tukey HSD çoklu karşılaştırma testi kullanılır ve yalnızca Bilişsel Davranışçı Terapi ile Kontrol Grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu doğrulanır.
Derin Analiz
Çoklu karşılaştırma testleri, genel bir boş hipotez reddedildikten sonra ikili grup ortalamalarını kıyaslamak için tasarlanmıştır. Temel istatistiksel ikilem, birden fazla bağımsız hipotez testi yapıldığında Tip I hata oranının (alfa enflasyonu) kümülatif olarak artmasıdır. Örneğin, %5 önem düzeyinde yapılan çok sayıda ikili karşılaştırma, en az bir yanlış pozitif sonuç bulma olasılığını tehlikeli biçimde yükseltir. Tukey HSD, Scheffé, Bonferroni veya Fisher LSD gibi çeşitli yöntemler, bu hata oranını kontrol altında tutarak Type I ve Type II hata dengesini korumayı hedefler. Araştırma tasarımı, verinin homojenliği ve grup büyüklüklerinin dengeli olup olmadığı, hangi çoklu karşılaştırma testinin seçileceğini doğrudan belirleyen metodolojik parametrelerdir.
Etimoloji
Latince 'multiplicare' (çoğaltmak, katlamak) + 'comparare' (karşılaştırmak, eşleştirmek) ve İngilizce 'test' sözcüklerinin birleşiminden oluşan istatistiksel terminoloji.
Karıştırmayın
A priori (önsel) planlanmış kontrast testleri ile karıştırılır; önsel testler veri incelenmeden önce teorik temelde tasarlanırken, çoklu karşılaştırma testleri genellikle ANOVA sonrası veri güdümlü (post hoc) olarak gerçekleştirilir.