Karma Etki Modeli (Mixed-effects Model) | Psikoloji Sözlüğüm

Tanım

Hem sabit hem de rastgele etki parametrelerini aynı anda içeren, özellikle hiyerarşik ve tekrarlı ölçüm verilerini analiz etmek için kullanılan gelişmiş bir istatistiksel modelleme yaklaşımıdır.

Örnek Vaka / Uygulama

Üç farklı psikoterapi yönteminin depresyon skorları üzerindeki etkisini inceleyen 12 aylık bir klinik çalışmada, hastaların zaman içindeki değişim hızı bireysel olarak farklılık gösterir. Tedavi türü ve ölçüm zamanı sabit etki olarak modele dahil edilirken, hastaların başlangıç skorlarındaki ve iyileşme eğrilerindeki bireysel sapmalar rastgele etki olarak tanımlanır.

Derin Analiz

Karma etki modelleri, geleneksel varyans analizinin (ANOVA) ve standart doğrusal regresyonun yetersiz kaldığı durumlarda, gözlemler arası bağımlılığı ve bireysel varyasyonu modellemek için tasarlanmıştır. Araştırmacının kontrol ettiği veya seviyelerini doğrudan belirlediği değişkenler 'sabit etkiler' (fixed effects) olarak adlandırılırken; örneklemin evrenden rastgele seçildiği ve katılımcılar ya da gruplar arası tesadüfi değişimleri temsil eden unsurlar 'rastgele etkiler' (random effects) havuzunda değerlendirilir. Bu yapı, özellikle boylamsal (longitudinal) çalışmalarda kayıp verilerle başa çıkmada ve içsel korelasyonu kontrol etmede üstün istatistiksel güç sağlar.

Etimoloji

İngilizce 'mixed' (karışık, karma) ve 'effect' (etki, netice) kelimelerinin Latince kökenli 'modelus' (ölçek, ölçü) sözcüğüyle birleşmesinden türetilmiştir.

Karıştırmayın

Sabit etkiler modeli (fixed-effects model) ve rastgele etkiler modeli (random-effects model); karma model bu iki yaklaşımın avantajlarını tek bir çatı altında birleştirir.