Sabit Etki
Fixed Effect
Tanım
Araştırmacının evrenden rastgele seçmek yerine, incelenmek istenen tüm spesifik düzeylerini doğrudan kontrol ettiği ve modele dahil ettiği bağımsız değişken.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni bir antidepresan ilacın etkinliğini araştıran bir psikofarmakoloji çalışmasında, araştırmacının rastgele dozlar yerine bilinçli olarak 0 mg, 10 mg ve 20 mg doz seviyelerini belirlemesi ve analizi yalnızca bu üç sabit kategori üzerinden yürütmesi.
Derin Analiz
Lineer karma modeller ve varyans analizi (ANOVA) bağlamında sabit etki, parametre tahminlerinin sadece modele dahil edilen spesifik gruplar veya koşullar için geçerli olduğu durumları ifade eder. Rastgele etkilerden (random effects) temel farkı, araştırmacının bu faktörün düzeylerini (örneğin belirli ilaç dozları veya tam olarak belirlenmiş zaman aralıkları) kendi iradesiyle sabitlemesi ve genellemeyi yalnızca bu exact (kesin) düzeylerle sınırlı tutmasıdır. Bu yaklaşım, regresyon katsayılarının popülasyon genellemesinden ziyade örneklemdeki belirli manipülasyonlara odaklanmasını sağlar ve replikasyon çalışmalarında aynı koşulların birebir taklit edilmesini zorunlu kılar.
Etimoloji
İngilizce 'fixed' (sabitlenmiş, belirlenmiş; Latince *figere* [sabitlemek, çivilemek] kökünden) ve 'effect' (etki, netice; Latince *efficere* [gerçekleştirmek, meydana getirmek] kelimesinden) terimlerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Rastgele etki (random effect) ile karıştırılır; rastgele etkide değişkenin düzeyleri daha büyük bir evrenden rastgele örneklenirken, sabit etkide tüm ilgi duyulan düzeyler doğrudan tasarımın arazisine dahil edilir.