Kontrol Prosedürü
Control Procedure
Tanım
Araştırmanın temel odağında yer almayan ancak bağımlı değişkeni etkileme potansiyeli taşıyan dışsal değişkenleri eşitlemek amacıyla veri toplama sürecinden önce uygulanan metodolojik önlemdir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yetişkinlerde uyku süresi ile bilişsel performans arasındaki ilişkiyi inceleyen bir araştırmada, katılımcıların yaş ve kronik stres düzeyleri araştırma ilgisinin dışındadır ancak bilişsel skoru etkileyebilir. Araştırmacı, deney ve kontrol gruplarını oluştururken bu değişkenleri eşitlemek için bir kontrol prosedürü uygular.
Derin Analiz
Deneysel ve yarı deneysel tasarımlarda iç geçerliliği (internal validity) korumanın temel taşıdır. Araştırmacının ilgilendiği ana hipotezin dışındaki karıştırıcı değişkenlerin (confounding variables) sistematik hata yaratmasını engeller. Eşleme (matching), seçkisiz atama (random assignment) ve dengeleme (counterbalancing) gibi yöntemler bu prosedürün somut uygulamalarıdır. İstatistiksel gücün korunması ve nedensellik çıkarımlarının güvenilirliği, bu aşamada alınan önlemlerin metodolojik titizliğine doğrudan bağlıdır.
Etimoloji
Fransızca 'contrôle' (denetleme, defter tutma, Latince 'contrarotulus' [karşı kopya/liste]) ve Latince 'procedere' (ilerlemek, devam etmek) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Deneysel kontrol (experimental control) ile sıkça karıştırılır; deneysel kontrol tüm çalışmanın yürütüldüğü çevresel ve prosedürel koşulların manipülasyonunu kapsarken, kontrol prosedürü genellikle araştırmanın başında karıştırıcıları etkisiz kılmaya odaklanır.