Tam Faktöriyel Desen
Complete Factorial Design
Tanım
İki veya daha fazla bağımsız değişkenin her bir düzeyinin diğer bağımsız değişkenlerin tüm düzeyleriyle olası tüm kombinasyonlarının deneye dahil edildiği deneysel araştırma modelidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni geliştirilen iki farklı antidepresan ilacın (İlaç A ve İlaç B) depresyon semptomları üzerindeki etkisini inceleyen bir klinik araştırmada; İlaç A için iki farklı doz (düşük, yüksek) ve İlaç B için üç farklı doz (düşük, orta, yüksek) belirlenmiştir. Tam faktöriyel desende katılımcılar rastgele atanarak tüm olası doz kombinasyonlarıyla (A-düşük ile B-düşük, A-düşük ile B-orta, A-düşük ile B-yüksek, A-yüksek ile B-düşük, A-yüksek ile B-orta, A-yüksek ile B-yüksek) tedavi edilir. Bu sayede araştırmacı, sadece hangi ilacın daha etkili olduğunu değil, aynı zamanda iki ilacın hangi doz kombinasyonunda sinerjik ya da antagonistik bir etkileşim gösterdiğini istatistiksel olarak test edebilir.
Derin Analiz
Deneysel metodolojide ve varyans analizinde (ANOVA), tam faktöriyel desenler değişkenler arasındaki ana etkileri (main effects) ve en önemlisi ortak etkileşimleri (interaction effects) inceleme kapasitesiyle metodolojik üstünlük sağlar. Yalnızca tek bir değişkenin etkisini inceleyen tek değişkenli tasarımların aksine, bu model doğadaki karmaşık ve çok etkenli yapıyı laboratuvar ortamına simüle eder. $k$ sayıda bağımsız değişkenin ve her değişkenin farklı düzeylerinin bulunduğu durumlarda, toplam deneysel koşul sayısı bu düzeylerin matematiksel çarpımıyla belirlenir. Örneğin, 2 düzeyli iki değişken ($2 \times 2$) 4 farklı koşul üretirken, değişken ve düzey sayısı arttıkça (örneğin $3 \times 4$ veya daha karmaşık yapılar) elde edilen hücre sayısı geometrik olarak artar. Bu durum istatistiksel Güç (statistical power) analizlerinin hassasiyetle yapılmasını zorunlu kılar; aksi takdirde tip II hata olasılığı yükselir ve ana kütle parametrelerinin kestiriminde sapmalar meydana gelebilir.
Etimoloji
Latince 'facere' (yapmak, oluşturmak) fiilinden türeyen 'factor' (etken, faktör) sözcüğü ile Latince 'designare' (işaretlemek, planlamak) kökünden gelen 'design' (desen, araştırma modeli) kelimesinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Kesirli faktöriyel desen (fractional factorial design) ile karıştırılır. Kesirli desende, maliyet veya örneklem kısıtlılığı nedeniyle tüm olası kombinasyonlar değil, yalnızca belirli bir alt küme (ortogonal diziler) incelenir; tam faktöriyel desende ise olası tüm kombinasyonlar eksiksiz olarak test edilir.